به گزارش نبض وطن، تقارن زمانی این طرح با ۶ ماهه دوم سال که عموما به دلیل وارونگی دما، در اغلب شهرهای بزرگ کشور با پدیده آلودگی هوا مواجهیم از منظر محیط زیست قابل توجه است. در حال حاضر یکی از مهمترین و اساسیترین رویکردها در کنار همه محورهایی که برای کاهش آلودگی هوا در شهرهای بزرگ مطرح است، کاهش وابستگی به خودروهای شخصی است.
در دهههای گذشته خودرومحوری بهنحوی در شهرهای ما و از جمله در تهران گسترش یافته که فضاهای شهری بهعنوان مهمترین مراکز حضور و تعامل اجتماعی فرهنگی شهروندان به تسلط خودروهای شخصی درآمدهاند و در شهرهای ما دائما پروژه هایی به نام اتوبان، بزرگراه، پل و تقاطعهای همسطح و غیرهمسطح ایجاد شده تا با ساخت فضاهای بیشتر برای تردد و حضور اتومبیلهای شخصی، به غلبه هرچه بیشتر خودرو در شهر بینجامد. این تصور بهگونهای در اذهان ما جای گرفته که اصولا تلقی ما از زندگی کلانشهری، تراکم و تکثر خودروهای شخصی بوده است.
تغییر در سبک سفرهای درونشهری از مهمترین الزاماتی است که میبایست برای بهبود کیفیت هوا، کاهش ترافیک و آلودگی صدا، کاهش بیماریهای ناشی از کمتحرکی و افزایش تعاملات انسانی در شهرهای بزرگ مورد توجه قرار گیرد. ارجحیت توسعه نگاه انسانمحور در شهرها بهویژه هدفگذاری افزایش سهم حملونقل عمومی، شیوه های حمل و نقل پاک و حتی توسعه پیادهراهها، میتواند علاوه برکاهش مصرف انرژی، نویدبخش کاهش روزهای ناسالم و خاکستری شهرهایمان در فصول سرد سال باشد.
توجه به شهرهای انسانمحور گرچه در کشورهایی که جهان را به عصر اتومبیل کشاندهاند بیش از ۲ دهه قبل اتفاق افتاده و براساس آن مناسبت «روز جهانی بدون خودرو» و کمپینهای مبتنی بر حملونقل پاک شکل گرفته است، ولی در کشور ما طی یک دهه گذشته با پویش «سهشنبههای بدون خودرو» بدوا از جانب کنشگران و فعالین محیطزیست آغاز شد و در مقاطعی هم با همراهی مدیران شهری از جمله در تهران همراه شد، ولی متاسفانه به حرکتی فراگیر و پایدار در دولت و جامعه تبدیل نشد.
حال با اقتضائات شرایط پساجنگ؛ دستور بالاترین مقام اجرایی کشور درباره اجرای این طرح در دولت و پیش بینی سازوکارهای لازم برای گسترش آن بیش از آنکه اقدامی نمادین باشد، بیانگر ضرورت و اهمیت استفاده کمتر از خودروهای شخصی در ادارات و سازمانهاست. طرحی که اجرای موفق آن نیازمند برنامهریزی دقیق، درنظرگرفتن همه جوانب و مختصات ماموریت های سازمانی و دستگاهی، و صد البته توسعه زیرساخت های مورد نیاز برای تحقق این مهم است. همکاری درونسازمانی، تسهیل استفاده کارکنان از ناوگان حمل و نقل عمومی، احیا و ساماندهی سرویسهای ادارات، همپیمایی، و پایش و پیگیری، زمینه اجرای مؤثرتر این طرح و کاهش استفاده از خودروهای شخصی را فراهم می کند.
روز بدون خودرو، میتواند نقطه آغاز یک تجربه در فرهنگ سازمانی باشد؛ تجربهای که درصورت استمرار و رفع موانع اجرایی، ظرفیت تبدیلشدن به یک رفتار پایدار را خواهد داشت. آغاز این تجربه از جانب دولت می تواند مسیری برای توجه به موانع و زیرساخت های شهری برای تسری این فرهنگ به آحاد جامعه باشد. چرا که تغییر پایدار زمانی اتفاق می افتد که گزینه های جایگزین، در دسترس و قابل اتکا برای کاهش استفاده از خودروهای شخصی برای شهروندان فراهم شود.
امید که اجرای بهینه طرح روز بدون خودرو و پایداری اجرای آن در دستگاههای دولتی موجب شود هم برای مدیران شهری، توسعه زیرساخت های حمل و نقل پاک بیش از پیش ارجحیت یابد و هم شهروندان نیز با کاهش استفاده از خودروهای شخصی در تغییر سبک سفرهای شهری مشارکت نمایند. بدون تردید شهر انسانمحور تاب آورتر، سالمتر و به دور از اتلاف منابع و تخریب زیستبوم خواهد بود.
** معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست
