به گزارش نبض وطن، دریا در هرمزگان فقط بخشی از جغرافیای طبیعی جنوب نیست؛ زیستگاه گونه‌های متنوع آبزی، پشتوانه صنعت شیلات و منبع درآمد شمار زیادی از خانوارهای ساحل‌نشین است، از همین رو، ورود آلودگی نفتی به آب‌های این منطقه، مسئله‌ای فراتر از تغییر رنگ دریا یا باقی ماندن لکه‌هایی سیاه بر ساحل است؛ مسئله‌ای که ابعاد آن را باید در سلامت زیستگاه‌ها، امنیت زنجیره غذایی و آینده فعالیت‌های وابسته به دریا جست‌وجو کرد.
گزارش‌های میدانی از مشاهده آلودگی نفتی در بخش‌هایی از سواحل بندرعباس، میناب، سیریک و جاسک و جزایر قشم، هنگام و شیدور حکایت دارد؛ گستره‌ای که حساسیت موضوع را برای دستگاه‌های مسئول افزایش داده و ضرورت شناسایی منابع آلودگی، پاکسازی سواحل و بررسی وضعیت آبزیان را برجسته کرده است.
از نشت نفت تا تهدید زیستگاه‌های ساحلی
رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی هرمزگان و مشاور محیط‌زیست استاندار، تداوم نشت نفت از شناورهای هدف قرار گرفته و غرق‌شده را یکی از نگرانی‌های اصلی در آب‌های منطقه دانست.
دکتر صمد حمزه‌ئی گفت: باقی ماندن سوخت در مخازن این شناورها می‌تواند خطر نشت‌های بعدی را حفظ کند و دامنه آلودگی را به بخش‌های دیگری از خلیج فارس و دریای عمان بکشاند.
به گفته وی، در روزهای گذشته گلوله‌های متراکم نفتی در سواحل سورو و گلشهر بندرعباس مشاهده شده و آلودگی به دهانه کانال‌های پرورش میگو در سیریک نیز رسیده است، بخش‌هایی از سواحل سوزا، شیبدراز و نقاشه در جزیره قشم نیز با آلودگی مواجه شده‌اند و عملیات پاکسازی با مشارکت دستگاه‌های اجرایی و جوامع محلی در این مناطق جریان دارد.
حمزه‌ئی همچنین با اشاره به آلودگی نفتی ناشی از هدف قرار گرفتن پالایشگاه لاوان در ماه‌های گذشته، از رسیدن آلودگی به سواحل شیدور خبر داد و به تصاویر منتشرشده از گرفتار شدن پرندگان، لاک‌پشت‌ها و خرچنگ‌ها در میان توده‌های قیرمانند نفت اشاره کرد.
وی تأکید کرد: پیامدهای این وضعیت به طبیعت محدود نمی‌شود و در صورت ورود آلاینده‌ها به زنجیره غذایی، سلامت آبزیان و معیشت جوامع وابسته به شیلات نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
اهمیت این هشدارها از آنجا ناشی می‌شود که همه زیستگاه‌های ساحلی توان یکسانی برای مقابله با آلودگی ندارند، نفت ممکن است در بسترهای گلی و ریشه‌های حرا باقی بماند و پاکسازی آن، به‌ویژه در مناطق حساس، دشوارتر از سواحل صخره‌ای باشد، در چنین شرایطی، جمع‌آوری لکه‌های قابل مشاهده ضروری است، اما برای ارزیابی کامل خسارت باید وضعیت رسوبات و زیستگاه‌ها نیز به‌صورت مستمر بررسی شود.
سلامت آبزیان در کانون پایش‌های تخصصی
در کنار نگرانی‌های محیط‌زیستی، پرسش مهم برای مردم و فعالان شیلات این است که آلودگی‌های مشاهده‌شده چه تأثیری بر سلامت آبزیان و محصولات دریایی دارد، پاسخ به این پرسش نه با مشاهده ظاهری آب و نه با تعمیم آلودگی یک منطقه به تمام پهنه دریایی استان امکان‌پذیر است؛ بلکه به نمونه‌برداری هدفمند، آزمایش‌های تخصصی و ارزیابی مستمر نیاز دارد.
مدیرکل دامپزشکی هرمزگان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اعلام کرد: از زمان گزارش مشاهده آلودگی‌های نفتی، نمونه‌برداری و پایش تخصصی آبزیان در دستور کار این مجموعه قرار گرفته است.
دکتر مصطفی فخرآبادی تصریح کرد: برای بررسی ابعاد موضوع، نشست‌هایی با دستگاه‌های مرتبط از جمله بنادر و دریانوردی، محیط زیست و شیلات برگزار و تیم‌های مشترک تشکیل شده‌اند تا ضمن بررسی وضعیت مناطق درگیر، از ورود احتمالی آبزیان آلوده به چرخه مصرف و خوراک دام جلوگیری شود.
به گفته وی، نتایج آزمایش‌های انجام‌شده تاکنون در نمونه‌های بررسی‌شده، آلودگی هیدروکربنی را نشان نداده و میزان فلزات سنگین نیز بالاتر از حدود مجاز نبوده است؛ با این حال، به دلیل احتمال تغییر شرایط و ضرورت اطمینان از سلامت محصولات، نمونه‌برداری‌ها و آزمایش‌ها ادامه دارد.
فخرآبادی همچنین با توصیه به رعایت نکات بهداشتی در مصرف ماهی، بر اهمیت توجه به بخش‌هایی مانند پوست و سر ماهی تأکید کرد و گفت: ممکن است برخی آلاینده‌ها در آن‌ها تجمع بیشتری داشته باشند، تأکید اصلی دامپزشکی در این شرایط، ادامه بررسی‌های تخصصی و جلوگیری از عرضه احتمالی محصولات مشکوک یا آلوده است؛ اقدامی که می‌تواند در کنار حفاظت از سلامت مصرف‌کنندگان، از گسترش نگرانی‌های غیرمستند درباره تمام محصولات دریایی هرمزگان نیز جلوگیری کند.
پاکسازی ساحل کافی نیست
آلودگی نفتی زمانی به‌طور کامل ارزیابی می‌شود که بررسی‌ها از سطح آب فراتر برود، بخشی از ترکیبات نفتی ممکن است در رسوبات باقی بماند یا به زیستگاه‌های حساس نفوذ کند؛ از این رو، پاکسازی ساحل باید با پایش آب، رسوبات و حیات دریایی همراه باشد، در غیر این صورت، ممکن است ظاهر ساحل بهبود پیدا کند، اما درباره آثار باقی‌مانده آلودگی اطلاعات کافی در دست نباشد.
این موضوع برای هرمزگان، با گستره وسیع سواحل و وابستگی بخش‌هایی از اقتصاد آن به صید و پرورش آبزیان، اهمیت بیشتری دارد. هرگونه آسیب به زیستگاه‌های دریایی می‌تواند علاوه بر کاهش تنوع زیستی، بر ذخایر شیلاتی، فعالیت مزارع پرورشی و درآمد جوامع ساحلی اثر بگذارد؛ پیامدهایی که اندازه و دامنه آن‌ها باید بر پایه بررسی‌های میدانی و داده‌های علمی مشخص شود.
از سوی دیگر، چون آب‌های خلیج فارس و دریای عمان با مرزهای سیاسی محدود نمی‌شوند، مدیریت آلودگی به همکاری منطقه‌ای نیز نیاز دارد، شناسایی منابع نشت، مهار سوخت باقی‌مانده در شناورهای آسیب‌دیده، تبادل اطلاعات پایشی و هماهنگی برای پاکسازی مناطق درگیر، می‌تواند از گسترش خسارت‌ها جلوگیری کند.
حفاظت از دریا به پایش مستمر نیاز دارد
در هرمزگان، مقابله با آلودگی نفتی زمانی می‌تواند اثربخش باشد که اقدامات محیط‌زیستی، نظارت بر محصولات شیلاتی و اطلاع‌رسانی عمومی در مسیری هماهنگ پیش بروند؛ پاکسازی لکه‌ها، پایش سلامت آبزیان و بررسی زیستگاه‌های آسیب‌دیده، بخش‌های مکمل یک برنامه حفاظتی هستند و هیچ‌کدام به‌تنهایی برای اطمینان از رفع خطر کافی نیستند.
نتایج آزمایش‌های اعلام‌شده از سوی دامپزشکی هرمزگان تاکنون در نمونه‌های بررسی‌شده نشانه‌ای از آلودگی هیدروکربنی نشان نداده است، اما ادامه پایش برای روشن شدن وضعیت مناطق مختلف و شناسایی تغییرات احتمالی ضروری است، در کنار آن، هشدارهای محیط‌زیستی درباره تداوم نشت نفت نیز نشان می‌دهد که مدیریت این وضعیت باید از واکنش‌های مقطعی فراتر برود و بر شناسایی منبع آلودگی و کاهش خطر در بلندمدت متمرکز شود.
دریا ممکن است پس از جمع‌آوری لکه‌های نفتی دوباره آبی به نظر برسد، اما بازگشت اطمینان به سلامت آن به بررسی آنچه در آب، رسوبات و زنجیره غذایی باقی مانده است وابسته خواهد بود؛ ضرورتی که حفاظت از خلیج فارس و دریای عمان را از یک اقدام کوتاه‌مدت به مسئولیتی مداوم در برابر طبیعت، اقتصاد ساحلی و سلامت
