به گزارش نبض وطن، زهرا اجاق روز سه‌شنبه در آیین گشایش همایش «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران؛ از جهان واقعی تا جهان مجازی»، با بیان اینکه مرز میان این دو فضا در تجربه روزمره نسل‌های جوان روز به روز کم‌رنگ‌تر می‌شود، تصریح کرد: برای نسل جدید، ارتباط با دوستان، یادگیری، سرگرمی و حتی هویت‌سازی، دیگر لزوماً به دو بخش آنلاین و آفلاین تقسیم نمی‌شود و محیط‌های دیجیتال به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره آنان بدل شده‌اند.
فراتر از تغییر ابزار؛ ورود به عصر «اجتماعی‌شدن الگوریتمی»
رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات با اشاره به اینکه مسئله امروز صرفاً تغییر رسانه از رادیو و تلویزیون به شبکه‌های اجتماعی نیست، اظهار داشت: آنچه در حال تغییر است، شیوه شناخت جهان، برقراری ارتباط و ساختن تصویر از خود و جامعه است. در این میان، پلتفرم‌ها و الگوریتم‌ها با قدرت به عنوان بازیگران جدید وارد میدان شده‌اند.
اجاق افزود: الگوریتم‌ها، سازوکارهایی هستند که تا حد زیادی تعیین می‌کنند چه محتوایی در صفحه کاربر دیده شود یا مورد توجه قرار گیرد. از این رو، می‌توان وضعیت کنونی را نوعی «اجتماعی‌شدن در محیط الگوریتمی» دانست که در آن رسانه فراتر از انتقال پیام، در مدیریت کانون توجه مخاطب نیز نقش‌آفرینی می‌کند.
لزوم پرهیز از دو ساده‌سازی قربانی انگاشتن نسل جدید و توانمندی ذاتی نسل جدید در سواد دیجیتال
این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به دو نگاه ساده‌انگارانه هشدار داد. وی نخستین ساده‌سازی را «قربانی انگاشتن نسل جدید» دانست و تأکید کرد: شواهد پژوهشی نشان می‌دهد که رابطه میان شبکه‌های اجتماعی و کودکان رابطه‌ای پیچیده است و صرفِ مدت‌زمان حضور در فضای مجازی ملاک نیست؛ بلکه ویژگی‌های فردی، شرایط خانوادگی، روابط اجتماعی و نوع محتوا تعیین‌کننده است.
اجاق دومین ساده‌سازی را تصور «توانمندی ذاتی نسل جدید در سواد دیجیتال» عنوان کرد و گفت: کارکردن سریع و ماهرانه با اپلیکیشن‌ها به معنای توانایی تشخیص اطلاعات معتبر از نامعتبر، شناخت تبلیغات پنهان یا ارزیابی انتقادی محتوا نیست؛ بنابراین مهارت فنی نباید با سواد انتقادی اشتباه گرفته شود.
هوش مصنوعی و چالش‌های نوپدید
وی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به این عرصه، خاطرنشان کرد: این فناوری ضمن ایجاد فرصت‌های بی‌نظیر برای آموزش و خلاقیت، پرسش‌های جدی درباره ایمنی، حریم خصوصی، انصاف، سوگیری‌های سیستمی و مسئولیت نهادها (خانواده، مدرسه و سیاست‌گذاران) ایجاد کرده است که نیازمند توجه دقیق به راهنماهای بین‌المللی مانند رهنمودهای یونیسف است.
اجاق با انتقاد از کمبود داده‌های ملی و طولی در ایران، تصریح کرد: نباید از چند مطالعه محدود، تصویری یکپارچه و قطعی از نسل جدید ایران ساخت. مطالعات موجود نشان می‌دهند که تجربه رسانه‌ای نوجوانان، تحت تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی، جنسیتی و طبقه اجتماعی است.
وی در پایان، مسئولیت دانشگاه و جامعه علمی را در این میان «مشاهده پیش از قضاوت» و «تولید داده پیش از نسخه‌نویسی» برشمرد و تأکید کرد: نباید کودکان و نوجوانان را صرفاً «موضوع پژوهش» دانست، بلکه باید صدای آنان را نیز در فهم تحولات وارد کرد. آنچه امروز به آن نیاز داریم، نه هراس از فناوری و نه شیفتگی به آن، بلکه فهمی واقع‌بینانه و مبتنی بر شواهد از زندگی در جهانی است که فناوری در آن حضور پررنگی دارد.
دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران: از جهان واقعی تا جهان مجازی» امروز سه‌شنبه با حضور جمعی از مسئولان، استادان دانشگاه و پژوهشگران حوزه‌های علوم اجتماعی، ارتباطات و سیاست‌گذاری فرهنگی در سالن تمدن پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و به‌صورت برخط آغاز شد.
در این همایش زهرا اجاق رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات، محمدرضا امیری تهرانی رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، و معصومه تقی‌زادگان دبیر علمی همایش حضور دارند.
همچنین در بخش دیگری از این رویداد، پنل آغازین نوبت عصر با سخنرانی قاسم میرزایی رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، سیدضیا هاشمی استاد دانشگاه تهران و معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور، و بابک نگهداری رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی برگزار می شود.
برنامه‌های علمی این رویداد ملی در قالب چهار نشست تخصصی در نظر گرفته شده است در پنل اول با موضوع «زیست دیجیتال و تحولات نسلی در ایران» به دبیری شاکری، پژوهش‌هایی درباره گونه‌شناسی سبک زندگی مجازی جوانان تهرانی در بازی‌های رایانه‌ای (وحید شالچی و محمد سیدغراب)، بازتعریف شکاف نسلی در عصر هوش مصنوعی (فردین علیخواه)، خوانش نسلی زیست رسانه‌ای ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی ( فاطمه فلاح و اعظم رضایی) و نهادمندی و بازنمایی نسلی (سمیه توحیدلو) ارائه خواهد شد.
پنل دوم با محوریت «جوانی در عصر دیجیتال: از مصرف تا بازاندیشی» مقالاتی پیرامون اقتصاد سیاسی خوشبختی جوانان ایرانی در بستر سرمایه‌داری مالی متأخر (دکتر آرش حیدری و بنیامین حسینی بجد)، رسانه‌های اجتماعی و پوپولیسم ارتباطی (دکتر امید جهانشاهی)، تمایزات زیست مجازی نسل‌های هفتاد و هشتاد در حوزه موسیقی (دکتر مانی کلانی) و خودسازی روایی در بستر هشتگ‌های نسلی (دکتر حامد طاهری‌کیا) مورد بحث قرار می گیرد.
در پنل سوم با عنوان «کودکی در عصر دیجیتال: از سیاست‌گذاری تا والدگری» به دبیری منصور ساعی، مقالات و دیدگاه‌هایی در زمینه فراراهبردهای فرهنگ و تعلیم‌وتربیت کودک و نوجوان (فرهاد فلاح، معاون کانون پرورش فکری)، ارزیابی سیاست‌گذاری کیفری در فضای مجازی کودکان (سپیده میرمجیدی)، گذار از «کودکی بازی‌محور» به «کودکی گوشی‌محور» با تمرکز بر نسل Z (بهاره نصیری و آمنه بختیاری) و تحول الگوی والدگری از شکل کنترلی به مدل مبتنی بر خودتنظیمی (علی شاکر و خشایار شاکر) ارائه می شود.
پنل چهارم و پایانی همایش نیز با موضوع «نسل، یادگیری و سواد رسانه‌ای در عصر دیجیتال» به دبیری فروزنده جعفرزاده‌پور تشکیل شد که در آن مباحثی در خصوص هرمنوتیک نسلی و سیاست‌های یادگیری (مالک شجاعی جشوقانی)، شاخص‌های ارزیابی سواد رسانه‌ای در عصر هوش مصنوعی ( قاسم آزادی احمدآبادی)، تبعات بی‌قاعدگی حقوقی در زیست‌بوم رسانه‌های دیجیتال بر تعمیق گسست نسلی (امیدعلی مسعودی و خاطره اسدی) و ظرفیت‌های شناختی، عاطفی و گفتمانی مشارکت نسل Z (قدسی بیات و سوگل رزاقی) به بحث و تبادل نظر گذاشته خواهد شد.
