به گزارش نبض وطن، علیرضا رئیسی روز چهارشنبه در همایش علمی تخصصی پیشگیری از خودکشی، با بیان اینکه در مواجهه با مسائل اجتماعی، تفکر خطی به شکست منجر می‌شود، افزود: مداخلات در حوزه پیشگیری از خودکشی باید علمی، دقیق و مبتنی بر شواهد باشد.
وی با اشاره به اینکه خودکشی مختص یک کشور یا جامعه خاص نیست، اظهار کرد: این تصور که در کشور ما خودکشی بسیار زیاد است و در سایر کشورها چنین مسئله‌ای وجود ندارد، درست نیست؛ خودکشی حتی در کشورهایی که از نظر اقتصادی وضعیت مناسبی دارند نیز وجود دارد و مسائل روان‌شناختی و اجتماعی در این زمینه به یکدیگر گره خورده‌اند.
ضرورت رعایت استانداردهای رسانه‌ای در پوشش خودکشی
معاون بهداشت وزیر بهداشت بر ضرورت توجه به نحوه انعکاس اخبار و تصاویر مرتبط با خودکشی در رسانه‌ها تأکید کرد و گفت: در سطح جهان مطالعات زیادی درباره این موضوع انجام شده که آیا باید خودکشی در صداوسیما، سینما و شبکه نمایش خانگی به تصویر کشیده شود یا خیر و اگر قرار است درباره خودکشی خبررسانی شود، این کار باید با چه استانداردهایی انجام شود.
رئیسی افزود: در کشور نیز روی این موضوع کار علمی انجام شده است و خبرگزاری‌های رسمی این استانداردها را رعایت می‌کنند، اما لازم است در مورد رسانه‌های غیررسمی نیز توجه و نظارت بیشتری صورت گیرد.
مداخلات پیشگیری باید متناسب با شرایط هر منطقه باشد
وی با اشاره به تفاوت شرایط اجتماعی مناطق مختلف کشور گفت: نمی‌توان برای همه مناطق کشور یک نسخه واحد پیچید؛ برای مثال، استان تهران با توجه به شرایط خاص خود به مداخلات متناسب با همان منطقه نیاز دارد و برنامه‌های پیشگیری باید در سطح هر منطقه و بر اساس شرایط آن طراحی و اجرا شود.
معاون بهداشت وزیر بهداشت با اشاره به فعالیت کمیته تشکیل‌شده در وزارت بهداشت برای پیشگیری از خودکشی اظهار کرد: لازم است برنامه‌های پیشگیری یک بار دیگر مورد بازنگری قرار گیرد و با دقت و حساسیت نهایی شود و این فرایند در حال انجام است.
رئیسی درباره راه‌اندازی سامانه‌های مرتبط با سلامت روان و خودمراقبتی نیز گفت: نباید صرفاً بر ایجاد یک سامانه تأکید کنیم؛ سامانه باید ابزاری برای ارتقای سلامت و تقویت خودمراقبتی باشد. هرچه بتوانیم افراد را توانمندتر کنیم و دسترسی آنها به خدمات و حمایت‌ها را آسان‌تر کنیم، مؤثرتر خواهیم بود.
وی ادامه داد: همه افراد جامعه ممکن است تمایل نداشته باشند برای دریافت کمک به روان‌شناس مراجعه کنند؛ بنابراین نباید تصور کنیم که خودکشی صرفاً با مراجعه به روان‌شناس قابل پیشگیری است. گاهی گفت‌وگوی یک دوست صمیمی می‌تواند تأثیر زیادی بر فرد داشته باشد و حتی او را از اقدام به خودکشی منصرف کند.
خودکشی در برخی شرایط می‌تواند الگوی سرایتی پیدا کند
رئیسی نسبت به اثرپذیری افراد، به‌ویژه نوجوانان، از اقدام به خودکشی دیگران هشدار داد و گفت: پدیده‌ای وجود دارد که به‌خصوص در میان نوجوانان اهمیت دارد؛ اگر یک همکلاسی یا فردی در یک محله اقدام به خودکشی کند، ممکن است بر دیگران اثر بگذارد.
وی افزود: خودکشی بیماری واگیردار نیست، اما از نظر رفتاری می‌تواند اثرپذیر باشد و در برخی مناطق، الگوهایی از اقدام به خودکشی مشاهده می‌شود؛ برای مثال ممکن است نوع خاصی از اقدام در یک منطقه به شکل الگو تکرار شود. بنابراین باید این ظرافت‌ها را در برنامه‌های پیشگیری مورد توجه قرار داد.
معاون بهداشت وزیر بهداشت تأکید کرد: مسئله خودکشی باید با رویکردی علمی بررسی شود و نباید آن را صرفاً یک مسئله امنیتی تلقی کرد. متخصصان این حوزه می‌توانند ابعاد مختلف موضوع را بررسی کنند و در کنار آن، قوانین و مسائل اجتماعی مرتبط نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
شنیدن مشکلات افراد می‌تواند در پیشگیری از خودکشی مؤثر باشد
وی با تأکید بر اهمیت گفت‌وگو و شنیدن افراد در معرض خطر گفت: برخی افراد نیاز دارند با کسی گفت‌وگو کنند و کسی به حرفهای آنها گوش دهد. اگر برخورد ما با این افراد درست باشد، می‌توانیم در پیشگیری از اقدام آنها مؤثر باشیم.
رئیسی ادامه داد: خودکشی معمولاً در یک لحظه و بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای اتفاق نمی‌افتد و فرد پیش از رسیدن به آن نقطه، زمینه‌ها و مشکلاتی را پشت سر گذاشته است. بنابراین هرچه بتوانیم با مداخلات مناسب فاصله فرد را از نقطه بحرانی افزایش دهیم، احتمال پیشگیری بیشتر خواهد شد.
وی گفت: شنیدن روایت افراد، شناخت مشکلات آنها و ایجاد فرصت برای گفت‌وگو، از اقدامات بسیار مؤثر در این زمینه است. همان‌طور که در حوزه اعتیاد گروه‌هایی شکل می‌گیرند و اعضای آن یکدیگر را برای ترک و ادامه مسیر حمایت می‌کنند، در حوزه خودکشی نیز حمایت اجتماعی و ارتباط میان افراد می‌تواند نقش مهمی داشته باشد.
معاون بهداشت وزیر بهداشت همچنین با اشاره به ظرفیت آموزه‌های دینی در حمایت روانی و اجتماعی افزود: خوشبختانه با توجه به آموزه‌های دینی و توکل و توسل، ظرفیت‌هایی در جامعه وجود دارد که می‌توان از آنها برای ایجاد آرامش و کاهش آسیب‌های مرتبط با خودکشی استفاده کرد.
رئیسی گفت: درخواست بازنگری سند پیشگیری از خودکشی را داده‌ایم.
سلسله مراتب آموزشی و فرسودگی از عوامل مؤثر بر افکار خودکشی در دستیاران پزشکی است
همچنین مسعود حبیبی معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این نشست گفت: سلسله‌مراتب آموزشی، فرسودگی و ترس از انگ از عوامل مؤثر بر افکار خودکشی در دانشجویان و دستیاران است.
وی با اشاره به عوامل مؤثر بر خودکشی و افکار خودکشی افزود: اختلالات روانی و سایر مشکلات روان‌پزشکی از مهم‌ترین عوامل خودکشی هستند، اما در جامعه دانشگاهی، به‌ویژه در میان دانشجویان و دستیاران، عوامل دیگری نیز می‌توانند در بروز این مسئله نقش داشته باشند.
وی با اشاره به شرایط خاص دوره دستیاری افزود: خستگی، خواب‌آلودگی و بی‌خوابی‌های مکرر، در کنار سایر اختلالات و مشکلات روانی، از عواملی هستند که باید در حوزه دانشجویی و به‌ویژه در میان دستیاران مورد توجه قرار گیرند.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همچنین بر ضرورت توجه به سلسله‌مراتب آموزشی در محیط‌های دانشگاهی تأکید کرد و گفت: در دوره دستیاری، یک سلسله‌مراتب آموزشی وجود دارد و استاد می‌تواند بر اساس تشخیص خود از دستیار بخواهد کاری را انجام دهد. در کنار استاد، دستیاران سال‌های بالاتر نیز در همین ساختار آموزشی و مدیریتی قرار دارند و نحوه تعامل آنها با دانشجویان و دستیاران سال‌های پایین‌تر اهمیت زیادی دارد.
حبیبی با بیان نمونه‌ای از یک پرونده در این زمینه ادامه داد: در یک مورد، رزیدنت سال دوم رشته جراحی فک و صورت از سوی رزیدنت سال بالاتر مأمور به انجام کاری شده بود، اما به دلیل نداشتن فرصت یا مشغول بودن به کار دیگری، آن را انجام نداده بود. رزیدنت سال بالاتر در جریان یک پروسیجر در اتاق عمل سرپایی، پرستار را از اتاق خارج کرد و در حضور بیمار با رزیدنت سال دوم برخورد و او را مورد ضرب‌وشتم قرار داد.
وی تصریح کرد: این موارد نشان می‌دهد که در حوزه آموزشی باید به ساختار سلسله‌مراتبی و نحوه اعمال قدرت در این ساختار توجه جدی داشته باشیم.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ترس از کمک خواستن و نگرانی از انگ خوردن را از دیگر عوامل مهم دانست و گفت: گاهی فردی که با مشکل مواجه است، از کمک خواستن می‌ترسد و تصور می‌کند اگر بگوید مشکلی دارد، مورد قضاوت قرار می‌گیرد یا انگ می‌خورد؛ در نتیجه فشار مضاعفی را تحمل می‌کند.
حبیبی با اشاره به فشارهای شغلی و حرفهای در حوزه درمان اظهار کرد: کار درمان، کاری سنگین و دشوار است. تصمیم‌گیری برای انتخاب روش درست درمان و اقدام به‌موقع، خود با استرس همراه است و زمانی که در روند درمان با شکست مواجه می‌شویم، به‌ویژه در مواردی که بیمار فوت می‌کند، فشار روانی بسیار زیادی بر فرد وارد می‌شود و ممکن است احساس تقصیر و مسئولیت نیز به این فشارها اضافه شود.
وی همچنین مسائل عاطفی و خانوادگی را از دیگر عوامل مؤثر بر سلامت روان دانشجویان دانست و افزود: در سال‌های پایین‌تر دوره دانشجویی، شکست‌های عاطفی، مشکلات و اختلافات خانوادگی و همچنین تفاوت‌های فرهنگی و اختلافات ناشی از تفاوت‌های خانوادگی می‌تواند نقش مهمی داشته باشد.
حبیبی در ادامه به مسائل اقتصادی و نگرانی نسبت به آینده اشاره کرد و گفت: مشکلات اقتصادی ممکن است در سال‌های بالاتر دانشجویی به شکل مستقیم و فوری مطرح نباشد، اما نگرانی درباره آینده می‌تواند فشار روانی ایجاد کند. دانشجو ممکن است با خود فکر کند که پس از فارغ‌التحصیلی چه زمانی می‌تواند به شرایطی که می‌خواهد برسد، ازدواج کند، خانه یا خودروی موردنظرش را بخرد و به اهدافش دست پیدا کند.
وی افزود: مقایسه شرایط خود با همکلاسی‌های دوران دبیرستان که حدود ۱۰ سال پیش وارد بازار کار شده‌اند نیز می‌تواند این نگرانی‌ها و احساس فشار نسبت به آینده را تشدید کند.
افزایش حقوق دستیاران و کاهش سقف ساعات کاری از اقدامات وزارت بهداشت برای حمایت از دستیاران است
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به اقدامات این وزارتخانه در حوزه حمایت از دستیاران و دانشجویان گفت: در دو سال گذشته تمرکز قابل توجهی بر مسائل رفاهی و معیشتی دستیاران داشته‌ایم و در این زمینه اقداماتی انجام شده است.
وی افزود: افزایش حقوق دستیاران و در نظر گرفتن شرایط شغلی برای آنان، از جمله اقدامات مهم در حوزه معیشتی بود که برای دستیاران انجام شد.
حبیبی با اشاره به تشکیل مجدد شوراهای صنفی برای دستیاران و دانشجویان دکتری تخصصی گفت: تلاش کردیم این شوراها علاوه بر پیگیری مسائل صنفی و رفاهی، بتوانند مسائل آموزشی دانشجویان را نیز پیگیری کنند و با مسئولان دانشگاه و مسئولان مرتبط در وزارت بهداشت گفت‌وگو و مطالبات خود را مطرح کنند. این اقدام نتایج خوبی به همراه داشته است.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت همچنین از پرداخت بخشی از کارانه دستیاران پس از فارغ‌التحصیلی خبر داد و اظهار کرد: ظرفیتی ایجاد کردیم تا دستیاران جوان پس از فارغ‌التحصیلی و شروع به کار، که ممکن است پرداخت حقوق سالانه آنها حدود ۶ ماه زمان ببرد، معادل ۶۰ درصد کارانه‌شان را در همان ماه نخست دریافت کنند.
وی ادامه داد: همچنین تلاش کردیم با کمک دستیاران و نیروهای دانشجویی، قوانین و آیین‌نامه‌های دست‌وپاگیر را تا حد امکان کاهش دهیم و در حوزه آموزشی نیز اقداماتی در این زمینه انجام شده است.
حبیبی با اشاره به توجه معاونت آموزشی وزارت بهداشت به مسائل دستیاران گفت: معاونت آموزشی نسبت به این موضوع حساس و پیگیر شده است و یک خط ارتباطی مستقیم ایجاد کرده تا دستیاران بتوانند مسائل و مشکلات خود را مستقیماً مطرح کنند و این پیام‌ها در حوزه آموزش مورد پیگیری قرار گیرد.
وی کاهش سقف ساعات کاری دستیاران را از دیگر اقدامات انجام‌شده عنوان کرد و گفت: با توجه به فشار و سختی کار، سقف کار دستیاران در هفته به ۹۰ ساعت کاهش یافته است. پیش از این، میزان ساعات کاری محدودیت مشخصی نداشت و دستیاران ممکن بود بیش از این میزان نیز کار کنند.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت تأکید کرد: تعیین سقف ۹۰ ساعت کار هفتگی برای دستیاران تصمیم ساده‌ای نبود، زیرا در بیمارستان‌هایی که با کمبود نیرو مواجه هستند، باید برای جبران این ساعات، پزشک و متخصص دیگری به کار گرفته شود؛ با این حال این تصمیم اتخاذ، ابلاغ و اجرایی شده است تا بخشی از فشار و سختی شرایط کاری دستیاران کاهش یابد.
غربالگری اجباری دانشجویان و دستیاران برای شناسایی اختلالات روانی انجام می‌شود
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای حمایت از سلامت روان دانشجویان و دستیاران گفت: در حوزه آموزش و مشاوره، مراکز مشاوره و مراکز سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی دانشگاه‌ها برنامه‌های متعددی را برای حمایت از دانشجویان اجرا می‌کنند.
وی افزود: یکی از مهم‌ترین اقداماتی که انجام داده‌ایم، الزامی شدن غربالگری دانشجویان و دستیاران است. از سال گذشته، هر فردی که وارد دانشگاه می‌شود باید این غربالگری را انجام دهد و نتایج آن به ما کمک می‌کند اختلالات را شناسایی کنیم و افرادی را که در محدوده بالاتر از نقطه برش قرار دارند، شناسایی و برای آنها برنامه مداخله و درمانی طراحی کنیم.
حبیبی ادامه داد: غربالگری انجام‌شده در سال گذشته نتایج بسیار خوبی داشت و بر مبنای نتایج آن توانستیم برنامه‌های دیگری را طراحی و اجرا کنیم.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت با اشاره به طرح «پنجره نو» گفت: در این طرح به سراغ افرادی می‌رویم که دچار اختلال هستند، در خانواده آنها سابقه خودکشی وجود داشته، به مرکز مشاوره مراجعه کرده‌اند یا درباره افکار خودکشی صحبت کرده‌اند. همچنین افرادی که همکلاسی‌هایشان درباره وضعیت آنها اطلاع می‌دهند، دچار افت تحصیلی شده‌اند یا در تعامل با همکاران خود در بخش‌های آموزشی و درمانی با تندی و رفتارهای غیرمعمول مواجه شده‌اند، مورد توجه قرار می‌گیرند.
وی افزود: برای اجرای این طرح، ۱۱۷ تیم در سراسر کشور تشکیل شده است که متشکل از روان‌پزشک، روان‌شناس بالینی و مددکار اجتماعی هستند. در این میان، نقش مددکاران اجتماعی بسیار مهم است و باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. این تیم‌ها افرادی را که نیازمند مداخله تشخیص داده می‌شوند، شناسایی و پیگیری می‌کنند.
حبیبی با اشاره به نتایج اجرای این برنامه گفت: اهمیت این برنامه به اندازه‌ای بوده که در ۶ ماه نخست امسال، در مقایسه با ۶ ماه نخست سال گذشته، شاهد کاهش ۵۵ درصدی اقدام به خودکشی بوده‌ایم.
وی ادامه داد: در میان افرادی که تحت درمان قرار گرفته‌اند، درمان دارویی نیز با افزایش قابل توجهی همراه بوده است؛ به‌گونه‌ای که ۹۰ درصد از افرادی که نیازمند درمان دارویی بوده‌اند، درمان را ادامه داده‌اند و میزان ورود به روند درمان نیز ۲۷ درصد افزایش داشته است.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت همچنین از طراحی برنامه‌های سراسری برای ارتقای مهارت‌های زندگی و تاب‌آوری دانشجویان خبر داد و گفت: برنامه‌های تحقیقاتی و مداخلات مختلفی در حال طراحی و اجراست تا اثربخشی این برنامه‌ها افزایش یابد و به مهارت‌هایی که موجب افزایش توانمندی و تاب‌آوری دانشجویان و دانشگاهیان می‌شود، توجه بیشتری شود.
حبیبی افزود: یک برنامه سراسری در زمینه مهارت‌های زندگی طراحی شده است که هم کارشناسان مراکز مشاوره را شامل می‌شود تا به‌عنوان مربی آموزش ببینند و هم حوزه فرهنگی را دربرمی‌گیرد. تلاش می‌کنیم با اجرای این برنامه، شبکه‌ای در سراسر کشور ایجاد کنیم تا بتوانیم مهارت‌های ضروری، از جمله مهارت‌های ارتباطی و مهارت‌های زندگی را به دانشجویان و همکاران آموزش دهیم و این مهارت‌ها را با آنها تمرین کنیم.
وی گفت: در حال حاضر ۱۱ کتاب نیز در زمینه‌های مرتبط در دست تألیف است که امیدواریم هرچه سریع‌تر آماده و مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
افزایش مشارکت دانشجویان در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی به تقویت سلامت روان کمک می‌کند
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به اهمیت فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی دانشجویان در ارتقای سلامت روان گفت: هرچه مشارکت دانشجویان در فعالیت‌های جمعی، از جمله کوهنوردی، بیشتر باشد، افکار خودکشی در آنها کمتر می‌شود و کاهش مشارکت اجتماعی می‌تواند با افزایش این افکار همراه باشد.
وی افزود: به همین دلیل، ادارات فرهنگی و مدیریت‌های فرهنگی دانشگاه‌ها در برنامه‌ریزی‌های خود به فعالیت‌های اجتماعی دانشجویان توجه ویژه‌ای دارند.
معاون فرهنگی دانشجویی وزارت بهداشت همچنین به اجرای طرح «هم‌قدم» در مراکز مشاوره دانشگاه‌ها اشاره کرد و گفت: در قالب این طرح، با حدود ۷ هزار دانشجو که با مشکلاتی مواجه بودند، تماس گرفته شد و کارشناسان بالینی، مشاوران، روان‌شناسان و روان‌پزشکان وضعیت آنها را پیگیری و از شرایط آنان مطلع شدند.
وی افزود: این پیگیری‌ها در شرایطی انجام شد که دانشگاه‌ها در دوره آموزش مجازی قرار داشتند و اقدامات دیگری نیز در حوزه فرهنگی و مشاوره‌ای در حال انجام بود.
حبیبی ابراز امیدواری کرد برگزاری نشست‌های علمی و تخصصی و ایجاد زمینه برای همفکری میان دانشگاه‌ها و متخصصان، به بهبود برنامه‌های حوزه سلامت روان دانشجویان کمک کند و گفت: امیدواریم این اجتماعات علمی و همفکری‌ها زمینه استفاده از نظرات و تجربه‌های متخصصان و فعالان این حوزه را فراهم کند.