به گزارش نبض وطن، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا در تازهترین موضعگیری خود در گفتوگو با روزنامه واشنگتنپست (The Washington Post) اعلام کرد که به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا گفته است برزیل آمادگی دارد برای تسهیل گفتوگوها میان تهران و واشنگتن کمک کند.
رئیسجمهور برزیل با اشاره به اختلافنظرهایش با سیاستهای آمریکا تاکید کرد: ترامپ میداند که من با جنگ علیه ایران مخالفم، با مداخله در ونزوئلا مخالفم و آنچه در فلسطین رخ میدهد را محکوم میکنم.
وی در عین حال تصریح کرد که مخالفت برزیل با جنگ علیه ایران به معنای قطع روابط با واشنگتن نیست و برازیلیا همچنان بر حفظ کانالهای دیپلماتیک با آمریکا تاکید دارد.
لولا پیشتر نیز پس از دیدار اخیر خود با ترامپ در واشنگتن، در جمع خبرنگاران گفته بود: اگر لازم باشد با هر کشوری درباره مساله مداخله آمریکا — چه در کوبا و چه در ایران — گفتوگو کند، برزیل آماده گفتوگو است.
این موضعگیری امتداد سیاست سنتی برزیل در دوره ریاستجمهوری لولا ارزیابی میشود؛ سیاستی که بر چندجانبهگرایی، مخالفت با مداخلات نظامی و ترجیح راهحلهای سیاسی تأکید دارد.
همزمان با مواضع لولا، دستگاه دیپلماسی برزیل نیز تحرکات خود را در قبال بحران ایران و آمریکا افزایش داده است. بر اساس گزارشها، مائورو ویرا، وزیر امور خارجه برزیل در دیدار با همتای ایرانی خود، سید عباس عراقچی، در حاشیه نشست وزیران خارجه بریکس در دهلینو، آمادگی کشورش را برای ایفای نقش در حل بحران و میانجیگری میان تهران و واشنگتن اعلام کرد.
در این دیدار، وزیر خارجه برزیل بار دیگر بر حمایت کشورش از راهحل دیپلماتیک برای بحران جاری تاکید کرد؛ وی با اشاره به اهمیت راهبردی تنگه هرمز برای جریان جهانی سوخت و کودهای شیمیایی، یادآور شد هرگونه اختلال در این مسیر حیاتی میتواند بخش کشاورزی و دامداری برزیل را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
برزیل طی سالهای گذشته، برخلاف برخی کشورهای غربی، روابط خود با ایران را حتی در دورههای پرتنش حفظ کرده است. عضویت مشترک تهران و برازیلیا در گروه بریکس، همکاریهای اقتصادی و مواضع نسبتا مستقل دولت لولا در قبال سیاست خارجی آمریکا، از جمله عواملی است که موجب شده جمهوری اسلامی ایران نگاه مثبتی به نقشآفرینی احتمالی این کشور داشته باشد.
در مقابل، دیدار اخیر لولا با ترامپ نیز نشان داد که برزیل همچنان توان حفظ کانالهای ارتباطی با واشنگتن را دارد. دو طرف در این دیدار علاوه بر موضوعات اقتصادی و تجاری، درباره مسائل امنیتی، ایران و تحولات منطقهای گفتوگو و بر ادامه رایزنیها تاکید کردند.
به نظر می رسد همین توانایی برزیل در حفظ ارتباط همزمان با تهران و واشنگتن، ظرفیتی است که میتواند این کشور را به یک میانجی بالقوه تبدیل کند. برازیلیا در سالهای اخیر تلاش کرده الگوی «دیپلماسی متوازن» را دنبال کند؛ الگویی که نه در چارچوب کامل سیاستهای غرب تعریف میشود و نه در اردوگاه مقابل آن قرار میگیرد.
احتمال نقشآفرینی دوباره برزیل در رابطه با مسائل ایران، یادآور تجربه سال ۲۰۱۰ است؛ زمانی که لولا داسیلوا به همراه رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه، در توافق هستهای تهران میان جمهوری اسلامی ایران و غرب میانجیگری کرد. هرچند آن ابتکار در نهایت با مخالفت آمریکا به نتیجه نرسید، اما از آن بهعنوان نخستین تلاش جدی قدرتهای نوظهور جنوب جهانی برای ورود به یکی از مهمترین پروندههای امنیت بینالمللی یاد میشود.
اکنون نیز به نظر میرسد دولت لولا با تکیه بر همان سنت دیپلماتیک، میخواهد خود را به عنوان بازیگری قابل اعتماد برای هر دو طرف معرفی کند؛ کشوری که نه متحد کامل واشنگتن محسوب میشود و نه در اردوگاه تقابل مستقیم با آن قرار دارد.
با این حال، برزیل برای ایفای نقش موثر در این مسیر با چالشهایی نیز روبهرو است. نزدیکی دولت لولا به چین، روسیه، ایران و دیگر کشورهای جنوب جهانی اگرچه برای تهران یک مزیت تلقی میشود، اما در واشنگتن گاه نشانه فاصله گرفتن برزیل از محور غرب ارزیابی میشود؛ موضوعی که میتواند اعتماد کامل آمریکا به بیطرفی برازیلیا را دشوار کند.
همچنین کشورهایی مانند عمان طی سالهای اخیر تجربه بیشتری در کاهش تنش میان تهران و واشنگتن کسب کردهاند و همچنان از بازیگران اصلی در این زمینه به شمار میروند. عمان بهویژه در یک سال اخیر بارها میزبان مذاکرات غیرمستقیم و تبادل پیام میان ایران و آمریکا بوده و نقش فعالی در تلاش برای کاهش تنشها ایفا کرده است.
این مساله در کنار سطح بالای بی اعتمادی میان ایران و آمریکا کشوری که تاکنون دوبار مسیر مذاکره را ناتمام گذاشته و به اقدام نظامی علیه تهران دست زده و نیز تداوم رویکرد زیادهخواهانهاش تاکنون عامل اصلی نرسیدن دو طرف به توافق از مسیر دیپلماتیک بوده است، مسیر میانجیگری را دشوارتر هم خواهد ساخت.
با وجود چالشها و پیچیدگیهای موجود، مواضع اخیر مقامات برزیل نشان میدهد برازیلیا در تلاش است با تکیه بر دیپلماسی چندجانبه و حفظ روابط متوازن با طرفهای مختلف، جایگاه خود را بهعنوان یک بازیگر موثر در مدیریت بحرانهای بینالمللی تثبیت کند. تمایل برزیل برای ایفای نقش در تسهیل گفتوگوها میتواند نشانهای از تلاش قدرتهای نوظهور جنوب جهانی برای افزایش نقشآفرینی در معادلات امنیتی و سیاسی بینالمللی باشد.