به گزارش خبرنگار نبض وطن ، در میادین نبرد قرن بیست و یکم، گلولهها و موشکها تنها نمایشدهندگان قدرت نظامی نیستند. امروزه، جنگ الکترونیک (EW) به عنوان یکی از حیاتیترین حوزههای برتری نظامی ظهور کرده است. جنگ الکترونیک شامل عملیاتهایی برای کنترل طیف الکترومغناطیسی، از جمله جنگ الکترونیکی حملهای (جنگافزارهای الکترونیکی)، حفاظت الکترونیکی و پشتیبانی الکترونیکی است. این حوزه به سرعت در حال تبدیل شدن به تعیینکننده اصلی نتیجه درگیریهای آینده است.
ماهیت تحولآفرین جنگ الکترونیک
جنگ الکترونیک دیگر یک توانمندی فرعی یا پشتیبان نیست، بلکه به یک حوزه عملیاتی مستقل تبدیل شده است که بر تمامی جنبههای جنگ مدرن تأثیر میگذارد. بر اساس گزارش موسسه مطالعات استراتژیک بینالملل (IISS)، سرمایهگذاری جهانی در جنگ الکترونیک بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ بیش از ۴۰۰ درصد رشد داشته است. این رشد سریع نشاندهنده درک فزاینده از اهمیت جنگ الکترونیک در تضمین برتری عملیاتی است.
توانمندیهای جنگ الکترونیک مدرن شامل اختلال در ارتباطات دشمن، گمراه کردن سیستمهای راداری و هدفگیری، خنثیسازی موشکهای هدایت شونده و حتی تصاحب کنترل سیستمهای مستقل (خودکار) است. درگیریهای اخیر در مناطق مختلف جهان نشان داده که تسلط در حوزه الکترونیک میتواند حتی برتری عددی یا فناوریهای متعارف را خنثی کند.
کشورهای پیشتاز در عرصه جنگ الکترونیک
ایالات متحده آمریکا: واشنگتن پیشرو بلامنازع در جنگ الکترونیک است. وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) سالانه میلیاردها دلار در برنامههایی مانند “Next Generation Jammer” و “Surface Electronic Warfare Improvement Program” سرمایهگذاری میکند. ناوگان هوایی، دریایی و زمینی آمریکا مجهز به پیشرفتهترین سیستمهای جنگ الکترونیک هستند که امکان برتری طیفی در میدان نبرد را فراهم میکنند.
فدراسیون روسیه: مسکو دارای میراث غنی در جنگ الکترونیک است که به دوران جنگ سرد بازمیگردد. سیستمهایی مانند “کراشاوا-۴” و “مورمانسک-بیان” نشان دادهاند که توانایی اختلال در ارتباطات و رادارهای ناتو را دارند. روسیه در درگیریهای اخیر در سوریه و اوکراین به طور گسترده از جنگ الکترونیک استفاده کرده و اثربخشی آن را در محیطهای عملیاتی واقعی نشان داده است.
جمهوری خلق چین: پکن با سرعت قابل توجهی در حال توسعه توانمندیهای جنگ الکترونیک خود است. پروژههایی مانند “جهان برتر در جنگ الکترونیک ۲۰۳۰” نشاندهنده بلندپروازی چین برای دستیابی به برتری در این حوزه است. چین به طور خاص بر جنگ الکترونیک فضایی و سایبری متمرکز شده است که نشاندهنده دیدگاه آیندهنگرانه این کشور است.
اتحادیه اروپا: کشورهای اروپایی مانند فرانسه، بریتانیا و آلمان نیز در حال توسعه سیستمهای جنگ الکترونیک پیشرفته هستند. برنامههایی مانند “زیمنس-کانتراکتور” آلمان و “تالسمان” فرانسه نشاندهنده تلاش اروپا برای حفظ استقلال عملیاتی در این حوزه حیاتی است.
کشورهای آسیایی: هند، کره جنوبی و پاکستان نیز سرمایهگذاری قابل توجهی در جنگ الکترونیک انجام دادهاند. هند به طور خاص با پروژه “شاکتی” در حال توسعه توانمندیهای بومی جنگ الکترونیک است.
آینده جنگ الکترونیک: روندها و تحولات پیش رو
ادغام با هوش مصنوعی: آینده جنگ الکترونیک به شدت با هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی گره خورده است. سیستمهای جنگ الکترونیک مبتنی بر هوش مصنوعی قادر خواهند بود به طور مستقل تهدیدات را شناسایی کرده و واکنش بهینه را در کسری از ثانیه اجرا کنند.
جنگ الکترونیک فضایی: با افزایش وابستگی نظامی به فضا، جنگ الکترونیک فضایی به حوزهای حیاتی تبدیل خواهد شد. اختلال در ماهوارههای ناوبری، ارتباطی و شناسایی دشمن میتواند برتری تعیینکنندهای ایجاد کند.
جنگ الکترونیک در سیستمهای مستقل (خودکار): جنگندههای بدون سرنشین، رباتهای زمینی و دریاییهای خودکار هدفهای اصلی و همچنین ابزارهای جنگ الکترونیک خواهند بود.
جنگ الکترونیک شناختی: نسل آینده جنگ الکترونیک بر کنترل و تأثیرگذاری بر شناخت انسان متمرکز خواهد بود که مرزهای جنگ الکترونیک و جنگ روانی را محو میکند.
میکروالکترونیک و سیستمهای مقیاس کوچک: توسعه سیستمهای جنگ الکترونیک در مقیاس کوچک که روی پهپادهای کوچک یا حتی مهمات قابل نصب هستند، دسترسی به این توانمندیها را دموکراتیکتر خواهد کرد.
چالشها و ملاحظات اخلاقی
رشد جنگ الکترونیک چالشهای متعددی ایجاد میکند. خطر افزایش درگیریها به دلیل کاهش مانع ورود، مشکل تفکیک بین اهداف نظامی و غیرنظامی در حملات الکترونیکی، و خطر تشدید درگیریها از جمله این چالشها هستند. جامعه بینالملل هنوز چارچوب حقوقی جامعی برای تنظیم استفاده از جنگ الکترونیک توسعه نداده است.
ضرورت تحول در اندیشه دفاعی
جنگ الکترونیک دیگر یک حوزه تخصصی حاشیهای نیست، بلکه به یکی از ارکان اصلی قدرت نظامی در قرن بیست و یکم تبدیل شده است. کشورهایی که نتوانند در این عرصه سرمایهگذاری و نوآوری کنند، در میادین نبرد آینده با خطر محرومیت از برتری عملیاتی مواجه خواهند شد.
آینده جنگها نه تنها با قدرت آتش، بلکه با توانایی کنترل، اختلال و محافظت از طیف الکترومغناطیسی تعیین خواهد شد. در این “جنگ در سکوت”، برنده کسی است که بتواند بدون شلیک یک گلوله، اراده خود را بر دشمن تحمیل کند. برای کشورهای در حال توسعه مانند ایران، سرمایهگذاری در جنگ الکترونیک نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای تضمین امنیت ملی در محیط پیچیده ژئوپلیتیکی منطقه است.
منابع و ارجاعات:
· گزارش سالانه موسسه مطالعات استراتژیک بینالملل (IISS) ۲۰۲۳
· مجله Defense Electronics ۲۰۲۴
· مطالعه مرکز تحقیقات کنگره آمریکا در مورد جنگ الکترونیک (CRS Report ۲۰۲۳)
· کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۴
· گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بینالملل (CSIS) واشنگتن
· مجله نظامی Jane’s Defence Weekly ۲۰۲۳
· انتشارات آکادمی علوم نظامی ایران در حوزه جنگ الکترونیک