همسایه‌آزاری در ترازوی قانون/ از مزاحمت‌های ساده تا مجازات حبس

به گزارش نبض وطن، برای پاسخ به این سوال و واکاوی روش‌های مقابله با “همسایه‌آزاری” در قوانین ایران و رویه‌های قضایی، با دکتر مجید عبداللهی، حقوقدان و وکیل پایه یک دادگستری، هم‌کلام شده‌ایم.
دکتر عبداللهی، با سپاس از وقتی که در اختیار ما قرار دادید. بحث “همسایه‌آزاری” یکی از معضلات رایج زندگی آپارتمانی امروز است. بسیاری از مردم نمی‌دانند که دقیقاً از چه مجرایی باید شکایت کنند. به عنوان اولین سوال، اصلاً “همسایه‌آزاری” در قانون ما چه تعریفی دارد؟
دکتر عبداللهی: خواهش می‌کنم. ببینید، در حقوق ایران، ما یک قانون واحد به نام “قانون همسایه‌آزاری” نداریم. بلکه این مفهوم در لابه‌لای قوانین مختلف، از جمله قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) و قانون تملک آپارتمان‌ها پراکنده است. به طور کلی، هر رفتاری از سوی همسایه که باعث اخلال در آسایش، آرامش، سلامت یا امنیت شما شود، می‌تواند ذیل عنوان همسایه‌آزاری تعریف شود. این رفتار می‌تواند فیزیکی باشد، مثل ایجاد سروصدا، یا حقوقی، مثل تجاوز به حریم ملک شما.
: اشاره خوبی کردید. خب، اگر کسی با مشکل سروصدای بیش از حد همسایه مواجه باشد، اولین قدم حقوقی چیست؟
دکتر عبداللهی: اولین و مهمترین قدم، مستندسازی است. بسیاری از پرونده‌ها به دلیل عدم ارائه مدرک کافی، در دادگاه با مشکل مواجه می‌شوند. فرد باید سروصدا را ضبط کند، زمان و تاریخ آن را یادداشت کند و در صورت امکان، از شهادت سایر همسایگان بهره ببرد. پس از جمع‌آوری مدارک، مسیر قانونی به دو شکل کلی قابل پیگیری است:
۱. راه حل مسالمت‌آمیز و میانجیگری: ابتدا می‌توان از ظرفیت مدیر ساختمان یا شورای حل اختلاف استفاده کرد. بسیاری از دعاوی همسایگی در شورای حل اختلاف با صلح و سازش خاتمه می‌یابند.
۲. راه حل قضایی: اگر میانجیگری مؤثر واقع نشود، نوبت به طرح شکایت کیفری یا دادخواست حقوقی می‌رسد.
: در مورد همین شکایت کیفری توضیح می‌دهید؟ یعنی واقعاً ممکن است کسی به جرم سروصدای زیاد به زندان بیفتد؟
دکتر عبداللهی: بله، دقیقاً. ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) در اینجا بسیار کلیدی است. این ماده به جرایمی مانند “ایجاد مزاحمت برای افراد” می‌پردازد. اگر فردی با اعمالی مانند سر و صدای ناهنجار، پخش موسیقی با صدای بلند در ساعات استراحت، یا ایجاد دود و بو، آسایش مردم را مختل کند، علاوه بر اعاده‌ی وضع به حالت قبل، به حبس تا سه ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. البته در عمل، قضات بیشتر به جای حبس، به پرداخت جزای نقدی رأی می‌دهند، اما حکم حبس نیز در قانون پیش‌بینی شده است.
: این برای مزاحمت صوتی بود. تکلیف مسائلی مثل “دستدرازی به ملک” یا “تصرف در مشاعات” چیست؟ مثلاً همسایه‌ای که در راه‌پله کفش می‌گذارد یا پارکینگ را مسدود می‌کند.
دکتر عبداللهی: این موارد به حوزه حقوق آپارتمان‌نشینی و اموال و مالکیت مربوط می‌شود. بر اساس قانون تملک آپارتمان‌ها و آیین‌نامه اجرایی آن، استفاده از مشاعات (پله‌ها، پشت‌بام، حیاط) حق همه مالکان است و هیچ‌کس نمی‌تواند به‌طور انحصاری از آن استفاده کند یا مانع استفاده دیگران شود.
در مورد پارکینگ، اگر فردی در پارکینگ شما پارک کند یا جلوی آن را بگیرد، این عمل “تصرف عدوانی” یا “مزاحمت ملک‌داری” محسوب می‌شود. شما می‌توانید با مراجعه به شورای حل اختلاف یا دادگاه حقوقی، درخواست رفع تصرف و خلع ید بدهید.
در مورد راه‌پله، گذاشتن کفش یا هر وسیله دیگری در راه‌پله که مانع عبور و مرور شود یا جنبه‌ی ایمنی داشته باشد، تخلف است. ابتدا باید به مدیر ساختمان اطلاع داده شود و در صورت عدم توجه، این مورد نیز از طریق مراجع قضایی قابل پیگیری است.
: گاهی اوقات این دعواها به خشونت فیزیکی یا توهین و تهدید می‌کشد. در این شرایط، مسیر شکایت تغییر می‌کند؟
دکتر عبداللهی: قطعاً. وقتی بحث به توهین، تهدید یا ضرب و جرح می‌کشد، ماهیت پرونده کاملاً کیفری و شدیدتر می‌شود.
توهین ساده (مثل فحاشی) طبق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، مجازات شلاق یا جزای نقدی دارد.
تهدید نیز جرم مستقلی است. اگر کسی شما را به جان یا آبرو یا مالتان تهدید کند، می‌توانید علیه او به اتهام “تهدید” شکایت کنید.در صورت ضرب و جرح، حتماً باید برای اخذ آسیب‌شناسی (تعرفه) به پزشکی قانونی مراجعه کنید. مدرک پزشکی قانونی در دادگاه برای تعیین میزان دیه یا مجازات بسیار تعیین‌کننده است.
: به عنوان سوال پایانی، اگر خوانندگان ما در حال تجربه همسایه‌آزاری هستند، یک جمع‌بندی و راهنمای عملی از شما بشنوند.
دکتر عبداللهی: من یک نقشه راه پنج مرحله‌ای را پیشنهاد می‌دهم:
۱. خونسردی و مذاکره: ابتدا سعی کنید با همسایه به صورت مودبانه صحبت کنید. شاید او از مشکل خود بی‌اطلاع باشد.
۲. مستندسازی: اگر مذاکره نتیجه نداد، هرگونه مزاحمت را با ذکر تاریخ، ساعت و جزئیات ثبت کنید. از صدا، تصویر یا شهادت دیگران به عنوان مدرک استفاده کنید.
۳. میانجیگری: موضوع را با مدیر یا هیئت مدیره ساختمان در میان بگذارید. گاهی یک تذکر کتبی از طرف مدیریت ساختمان بسیار مؤثر است.
۴. اخطار قانونی: اگر همه راه‌ها بسته بود، از یک وکیل یا مشاور حقوقی کمک بگیرید تا یک اخطار کتبی یا اظهارنامه برای همسایه ارسال کند. اظهارنامه یک هشدار رسمی و آخرین مرحله قبل از دادگاه است.
۵. اقدام قضایی: در نهایت، با توجه به نوع مزاحمت (کیفری یا حقوقی)، به شورای حل اختلاف یا دادسرا مراجعه کرده و با ارائه مدارک، طرح دعوا کنید.
به یاد داشته باشید، هدف قانون تأمین آرامش و احقاق حق شماست، اما هیچ‌گاه به خاطر یک دعوای همسایگی، آرامش خود را بر هم نزنید و اجازه ندهید این مسئله تبدیل به یک بحران روحی برای شما شود.