به گزارش نبض وطن، آیین «شاهنامه و هویت ایرانی» به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی چهارشنبه (۲۳ اردیبهشت ماه) با حضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امورخارجه، حجتالله ایوبی مشاور وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، محسن جوادی معاون فرهنگی، مهدی شفیعی معاون هنری، آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور و جمعی از مسئولان و اهالی ادب و هنر با اجرای سعید بیابانکی در تالار وحدت برگزار شد.
این آیین با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و اجرای زنده سرود ملی ایران توسط نوازندگان ارکستر سمفونیک در روز پاسداشت زبان فارسی آغاز شد.
این ارکستر در ادامه، «سمفونی شاهنامه» را اجرا کرد تا شکوه و عظمت این اثر ماندگار ادبی را با زبان موسیقی بازآفرینی کند.
سیدعباس صالحی روز چهارشنبه (۲۳ اردیبهشتماه) در آیین «شاهنامه و هویت ایرانی» که به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی در تالار وحدت برگزار شد، با اشاره به جایگاه فردوسی و شاهنامه در ایران اظهارداشت: میتوان از زاویهها و دیدگاههای گوناگون در این حوزه سخن گفت. در سرزمین ایران همواره زبانها، لهجهها و گویشهای متنوعی وجود داشته و دارد اما زبان فارسی در طول تاریخ، ضامن وحدت و تمامیت ارضی ایران بوده است و امروز نیز چنین نقشی دارد. در این میان، فردوسی نقشی بنیادین ایفا کرده است؛ او توانست زبان فارسی را نگاهبانی و پاسداری کند.
وی گفت: نکته دیگر این است که ما از معدود ملتها و تمدنهایی هستیم که پیوند خود را با گذشته تاریخیمان از دست ندادهایم. در این زمینه، نقش فردوسی بسیار برجسته است؛ زیرا به یاری شاهنامه میتوانیم نیاکان خود را بشناسیم، با اندیشهها و فرهنگ آنان آشنا شویم و زبان آنان را بخوانیم و درک کنیم.
صالحی افزود: از سوی دیگر، فردوسی در زبان فارسی نقشی همانند یک فرهنگستان داشته است. ترکیبسازیها و واژهآفرینیهای او در قرن چهارم هجری چنان گسترده و خلاقانه بود که هنوز نیز در «خان فردوسی» نشستهایم و از واژگان و راههایی که او گشوده بهره میبریم. بسیاری از واژهها و ترکیبهایی که او کشف و خلق کرد، هنوز در زبان ما زنده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: نکته مهم دیگر در جایگاه فردوسی، خلاقیتهای زبانی اوست. شاهنامه سرشار از تصویرسازیهای زبانی است؛ تصویرهایی که گاه همچون مینیاتورهای ایرانی، ظریف و هنرمندانه هستند. این هنر در ادبیات ایرانی نه تنها در معنا بلکه در خود کلمات نیز جلوه دارد. شاهنامه در آفرینش تصویرهای زبانی جایگاهی بیبدیل دارد.
وی اظهارداشت: اکنون که در آستانه روز پاسداشت زبان فارسی هستیم، بیش از پیش نسبت فردوسی را با این زبان درمییابیم. فردوسی و شاهنامه در حقیقت حافظه تاریخی ایران هستند. شجرهنامه ملی ما در شاهنامه فردوسی ثبت شده است. بسیاری از ملتها چنین شناسنامه فرهنگی و تاریخی روشنی ندارند اما ما به برکت فردوسی و شاهنامه، دارای شجرهنامه و هویت تاریخی مکتوب هستیم.
صالحی افزود: این حافظه تاریخی که شاهنامه برای ما به یادگار گذاشته، بسیار ارزشمند است. ملت ایران به پشتوانه این حافظه تاریخی توانسته هویت خود را حفظ کند و آن را به نسلهای بعدی منتقل سازد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: نکته دیگر آن است که شاهنامه راوی و شارح حکمت ایرانی است؛ همان حکمتی که از آن با عنوان «حکمت خسروانی» نیز یاد میشود. این حکمت هم نظریه دارد، هم مفاهیم، هم نمادهای عینی و هم دستورالعملهای عملی. شاهنامه روایتگر و تبیینکننده این حکمت ایرانی است؛ چه در حوزه نظر و اندیشه و چه در عرصه عمل. درباره این جنبه از شاهنامه نیز میتوان بسیار سخن گفت که چگونه فردوسی در اثر سترگ خود، حکمت ایرانی را برای ما روایت و شرح کرده است.
شاهنامه؛ حافظ اسطورههای ایرانی
صالحی، شاهنامه حافظ اسطورههای ایرانی دانست و گفت: همانگونه که روان فردی دارای بخش ناخودآگاه است، روح جمعی یک ملت نیز بخش ناخودآگاه دارد و اسطورهها سازوکار این ناخودآگاه جمعی را شکل میدهند.
وی افزود: یکی از مهمترین کارکردهای اسطورهها این است که بهصورت ناخودآگاه، روح جمعی را جهت میدهند، به حرکت درمیآورند و به آن شتاب میبخشند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: اگر شاهنامه را نداشتیم، روح جمعی ایران به گونهای دیگر شکل میگرفت. اسطورههایی که فردوسی برای ما روایت و ماندگار کرد، روح جمعی ویژهای به ایران و ایرانی بخشیده است. درباره اینکه چرا ما مدیون فردوسی و شاهنامه هستیم، سخنان بسیاری میتوان گفت اما به یک نکته دیگر بسنده میکنم.
صالحی اظهارداشت: شاهنامه معمار روح حماسی ایرانی است. این اثر در هر سه بخش؛ اساطیری، پهلوانی و تاریخی، روایتی حماسی از تاریخ و هویت ایران ارائه میدهد. این روایت و طعم حماسی که به برکت سرودههای فردوسی در اختیار ما قرار گرفته، روح ایرانی را حماسی کرده است.
وی گفت: اگر میبینیم که ایران و ایرانی در بزنگاههای تاریخی، از جمله در دوران جنگ تحمیلی، ایستادگی میکند و در برابر قدرتهای بزرگ جهان مقاومت نشان میدهد، اینها جلوهها و تراوشهایی از همان روح حماسی ایرانی است که به برکت شاهنامه و فردوسی در ناخودآگاه جمعی ما شکل گرفته است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: بنابراین ما ایرانیان به داشتن شاهنامه و فردوسی افتخار میکنیم؛ گنجینهای که داشتهایم و داریم.
دیدگاههای رهبر شهید انقلاب درباره فردوسی
صالحی با اشاره به دیدگاههای حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر شهید انقلاب درباره فردوسی اظهارداشت: در ابتدای انقلاب اسلامی نیز، با همین نگاه، رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی هنگامی که شنیدند عدهای تندرو و ناآگاه قصد آسیب رساندن به آرامگاه فردوسی را دارند، پیامی نوشتند و فرستادند و به این ترتیب از آرامگاه فردوسی صیانت شد. این اقدام، برخاسته از درکی بود که ایشان از جایگاه فردوسی داشتند.
وی گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی فردوسی را «قله شعر ایران» میدانستند؛ تعبیری که نشاندهنده شناخت عمیق ایشان از ادب و فرهنگ ایرانی است. از همین منظر، ایشان از زوایای مختلف به حکیم فردوسی مینگریستند. یکی از این زوایا، جایگاه زبانی فردوسی بود که درباره آن، سخنان و تعبیرهای متعددی از ایشان نقل شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: رهبر شهید انقلاب معتقد بود که فردوسی، زبانی محکم و استوار دارد و به راستی میتوان او را پدر زبان فارسی دانست.
صالحی افزود: ویژگی دومی که رهبر شهید انقلاب برای فردوسی برمیشمارند، جایگاه حکمی اوست. ایشان میفرمایند که در سرزمین شعر، یعنی ایران، شاعران فراوانی داشتهایم؛ هزاران شاعر در طول تاریخ اما کمتر شاعری را میتوان یافت که نامش با عنوان «حکیم» همراه شده باشد؛ همچون حکیم فردوسی.
وی بیان کرد: ویژگی سومی که رهبر شهید انقلاب برای فردوسی بیان میکنند، جایگاه اجتماعی اوست. ایشان میپرسند که در کدام خانه، در کدام ده و در کدام محله در ایران شاهنامه نبوده یا خوانده نمیشده است؟ شاهنامه در حقیقت کتاب بالینی ایرانیان بوده است؛ کتابی که در خانهها حضور داشته و نسلها با آن زیستهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهارداشت: نکته چهارم، جایگاه هنری فردوسی است؛ همان خلاقیتهای تصویری و زبانی او. در این زمینه نکتهای از رهبر شهید انقلاب نقل شده که برای خود من نیز بسیار شگفتانگیز بود؛ ایشان سال ۱۳۷۰، در دیداری با گروه نمایش صدا و سیما، درباره داستان رستم و سهراب سخنی گفتند که نشاندهنده تأثیر عمیق این اثر و نیز لطافت روحی ایشان است.
صالحی افزود: رهبر شهید انقلاب در این زمینه فرمودند که «خدا میداند تا به حال بارها خواستهام داستان سهراب را در شاهنامه بخوانم، اما نتوانستهام. باور میکنید حتی وقتی این داستان را به نثر هم نوشتهاند، باز هم نتوانستهام آن را بخوانم؟»
این سخن نشان میدهد که فردوسی چگونه با تصویرسازیهای زبانی خود، حادثهای را چنان زنده و تأثیرگذار روایت میکند که گویی خواننده آن را با چشم میبیند. خلاقیتهای زبانی او چنان است که گاه مانند یک نقاشی عمل میکند بلکه حتی فراتر از آن.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: با این نگاه، از دیدگاه رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی، فردوسی برای ما تنها یک شاعر نیست بلکه روح تثبیتشده ایرانی است. ما یاد او را گرامی میداریم و امیدواریم که نفَس ایران، به برکت میراث او، همواره پایدار و والا بماند.
شاهنامه خوانی نقالان کودک و نوجوان، بخش دیگری از این رونمایی بود.
در بخش دیگری از این رونمایی برای نشان دادن قابلیت کتابخانههای سیار، میز و صندلیهای سفری برای کودکان و نوجوان، چیده شده بود که بتوانند دقایقی به نقاشی و رنگآمیزی در کتابهای ویژه بپردازند.
این مراسم با هدف پاسداشت زبان فارسی و بازخوانی جایگاه شاهنامه به عنوان یکی از مهمترین ستونهای هویت فرهنگی ایرانیان برگزار شد.
برگزارکنندگان این آیین تلاش دارند با گرامیداشت میراث سترگ حکیم ابوالقاسم فردوسی، توجه دوبارهای به نقش زبان فارسی در تداوم فرهنگ و هویت ایرانی جلب کنند.
در این برنامه همچنین با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب که از ایشان به عنوان «امینِ زبان فارسی» یاد شده است، اهمیت پاسداری از زبان فارسی و میراث ادبی ایران مورد توجه قرار گرفت.
در این مراسم همچنین از جمعی از چهرههای فعال و برگزیده حوزه شاهنامهخوانی و شاهنامهپژوهی که در سالهای اخیر در ترویج و معرفی این اثر سترگ ادبی و پاسداشت زبان فارسی نقشآفرین بودهاند، تجلیل شد.