به گزارش نبض وطن، سکوتی سنگین بر سالن تشریح حاکم است؛ سالنی با دیوارهای سبز، نورهای پرقدرت و تختهای استیل که هر روز میزبان پروندههایی است که پاسخ پرسشهایشان تنها در کالبد بیجان انسانها نهفته است. اینجا خبری از هیاهو نیست؛ پزشکان و کارشناسان با دقت و آرامش، به صورت علمی قدم به قدم به دنبال کشف حقیقتی هستند که شاید سرنوشت یک پرونده قضایی را تغییر دهد. در بازدید خبرنگاران از پزشکی قانونی خراسان جنوبی، رئیس بخش تشریح این مرکز از فرآیند کالبدگشایی، شایعترین علل ارجاع اجساد و نقش این مجموعه در رازگشایی از مرگهای مشکوک و ناگهانی گفت.
حجت خزاعی روز دوشنبه در جریان بازدید خبرنگاران از بخش های مختلف پزشکی قانونی خراسان جنوبی اظهار کرد: در این موارد، جسد تحت کالبدگشایی قرار میگیرد و در صورت نیاز، نمونههای آسیبشناسی و سمشناسی از متوفی گرفته میشود لذا پس از آماده شدن نتایج آزمایشها و بررسی پرونده کیفری، مجموعه اطلاعات در کنار یافتههای کالبدگشایی بررسی شده و علت نهایی فوت تعیین میشود.
وی افزود: در برخی پروندههای پیچیده، تعیین علت فوت نیازمند بررسی گروهی است و پرونده در قالب کمیته تعیین علت فوت یا حتی کمیسیونهای تخصصی پزشکی قانونی مورد ارزیابی قرار میگیرد تا پاسخ دقیق و مستند به سؤالات مقام قضایی ارائه شود.
تصادفات شایع ترین علت ارجاع اجساد
رئیس بخش تشریح پزشکی قانونی خراسان جنوبی با بیان اینکه میانگین کالبدگشایی در شهرستان بیرجند روزانه حدود یک مورد است، گفت: علاوه بر بیرجند، چند شهرستان استان نیز دارای امکانات و سالن کالبدگشایی هستند و این خدمات را ارائه میکنند.
خزاعی شایعترین علت ارجاع اجساد به پزشکی قانونی را تصادفات عنوان کرد و گفت: مرگهای ناشی از حوادث رانندگی با اختلاف، بیشترین موارد ارجاع را تشکیل میدهد و پروندههای جنایی و مشکوک نسبت به این موارد فراوانی کمتری دارند.
وی درباره مدت زمان انجام کالبدگشایی نیز گفت: بسته به شرایط جسد، پرسشهای مطرحشده از سوی مقام قضایی و پیچیدگی پرونده، کالبدگشایی معمولاً بین ۴۵ دقیقه تا یک ساعت زمان میبرد، هرچند در برخی پروندههای خاص این زمان ممکن است تا سه ساعت نیز ادامه داشته باشد.
کالبدشکافی؛روشی علمی، برشی ضروری
رئیس بخش تشریح پزشکی قانونی خراسان جنوبی با اشاره به برخی تصورات نادرست درباره روند کالبدگشایی اظهار کرد: در فرآیند تشریح، تنها برشهای ضروری برای بررسی مغز، قلب، ریه و احشای شکمی انجام میشود و همواره تلاش ما بر این است که کمترین آسیب ممکن به پیکر متوفی وارد شود؛ پس از پایان بررسیها نیز بدن به طور کامل ترمیم و دوخته میشود.
وی افزود: در صورت نیاز، مقدار محدودی از بافتها برای بررسیهای آسیبشناسی نگهداری میشود و برخلاف گذشته، معمولاً نمونههای کوچک برای انجام آزمایشها کفایت میکند.
خزاعی درباره خاطرات خود از فعالیت در این حوزه نیز گفت: ماهیت کار در پزشکی قانونی به گونهای است که بیشتر با حوادث تلخ و ناگوار سروکار داریم و طبیعتاً خاطرات خوشی برای روایت وجود ندارد.
وی تأکید کرد: در پروندههایی که علت فوت کاملاً مشخص بوده و هیچگونه شبهه قضایی وجود نداشته باشد، تلاش میشود با هماهنگی مقام قضایی، از انجام کالبدگشایی غیرضروری جلوگیری شود تا ضمن حفظ حرمت متوفی، روند قانونی نیز انجام شود.
رئیس بخش تشریح پزشکی قانونی خراسان جنوبی درباره وضعیت فعالیت در این سازمان نیز اظهار کرد: از نظر درآمد، فعالیت در مراکز درمانی برای پزشکان معمولاً درآمد بیشتری نسبت به پزشکی قانونی دارد، اما بسیاری از همکاران با وجود این شرایط، به دلیل علاقه، تعهد و احساس مسئولیت در این مجموعه ماندگار شدهاند.
وی افزود: پزشکی قانونی از مرحله جنینی تا سالمندی، در صورت نیاز، خدمات تخصصی تشریح و تعیین علت فوت را ارائه میدهد.
خزاعی همچنین با اشاره به امکانات پزشکی قانونی خراسان جنوبی گفت: استان از نظر امکانات ساختمانی و تجهیزات جزو استانهای برخوردار کشور محسوب میشود و استانداردهای لازم در ساختمان و سالنهای تشریح رعایت شده است، هرچند همچنان در زمینه توسعه فضا، نیروی انسانی و برخی تجهیزات، امکان ارتقا و پیشرفت وجود دارد.
وی یادآورشد: اکنون برای نگهداری اجساد از ظرفیت سردخانههای بیمارستان امام رضا(ع) و آرامستان بهشت متقین بیرجند استفاده میشود.
دقت نتایج با وجود هزینه بالای مواد و فرسودگی دستگاههای آزمایشگاهی
مدیر داخلی آزمایشگاه پزشکی قانونی خراسان جنوبی نیز در بازدید خبرنگاران از بخشهای مختلف آزمایشگاه گفت: بخش عمده آزمایشهای تخصصی این مرکز در حوزه سمشناسی، داروشناسی، آسیبشناسی و بررسی نمونههای مرتبط با پروندههای قضایی انجام میشود.
علی حسینی نژاد با اشاره به پروندههای مربوط به تجاوزات جنسی گفت: پس از انجام معاینات تخصصی توسط پزشکان در واحد معاینات، نمونهها برای بررسی به آزمایشگاه ارجاع میشود.
وی بیان کرد: در این بخش، آزمایشهای تخصصی با استفاده از طیفسنجی نوری و روشهای رنگسنجی انجام میشود و در صورتی که وجود ترشحات تناسلی مردانه مشکوک تشخیص داده شود، نمونهها برای انجام آزمایشهای ژنتیک و تهیه پروفایل DNA به مراکز تخصصی ارسال خواهد شد.
حسینینژاد افزود: دستگاههای موجود در آزمایشگاه برای شناسایی انواع داروها، سموم، مواد مخدر و روانگردان در نمونههای زیستی مورد استفاده قرار میگیرد و بخش آسیبشناسی نیز وظیفه بررسی تغییرات بافتی نمونهها را بر عهده دارد.
مدیر داخلی آزمایشگاه پزشکی قانونی خراسان جنوبی با اشاره به چالشهای این مجموعه گفت: حدود ۹۰ درصد تجهیزات و مواد مصرفی آزمایشگاه وارداتی است و بسیاری از آنها یا مشابه داخلی ندارند یا نمونههای داخلی از دقت لازم برای آزمایشهای پزشکی قانونی برخوردار نیستند.
وی ادامه داد: در آزمایشهای پزشکی قانونی، گاهی لازم است مقادیر بسیار ناچیز داروها، سموم یا مواد مخدر در حد پیکوگرم و نانوگرم در نمونههایی مانند خون، ادرار یا محتویات معده شناسایی شود؛ به همین دلیل دقت تجهیزات از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
حسینینژاد تأمین تجهیزات، هزینه بالای مواد مصرفی و فرسودگی دستگاهها را از مهمترین مشکلات این بخش برشمرد و گفت: برخی از دستگاههای آزمایشگاه بیش از ۲۰ سال است که به طور مداوم مورد استفاده قرار میگیرند و با وجود نیاز به نوسازی، محدودیت اعتبارات ملی و استانی تاکنون امکان جایگزینی یا خرید تجهیزات جدید را فراهم نکرده است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا فرسودگی تجهیزات بر کیفیت نتایج تأثیر میگذارد، تصریح کرد: تجهیزات جدید بیشتر موجب افزایش سرعت، کاهش مصرف مواد و تسهیل فرآیند انجام آزمایشها میشوند، اما دقت و صحت نتایج نهایی با رعایت استانداردهای آزمایشگاهی حفظ میشود.
مدیر داخلی آزمایشگاه پزشکی قانونی خراسان جنوبی با اشاره به تنوع آزمایشهای انجامشده در این مرکز گفت: زمان پاسخدهی به پروندهها بسته به نوع آزمایش متفاوت است و هر پرونده با توجه به ماهیت تخصصی خود، فرآیند بررسی خاصی را طی میکند.