به گزارش نبض وطن، رحیم امیری با تحلیل شعار محوری جهاددانشگاهی یعنی«اقتدار علمی در افق مقاومت»، به تشریح جایگاه کلیدی این نهاد در تکمیل زنجیرهارزش فناوری و حل چالشهای تجاریسازی دانش پرداخت.
وی با ترسیم اولویتهای پنجسال آینده کشور در حوزه اقتصاد دانشبنیان، بر لزوم عبور از الگوهای سنتی حمایتی تأکید و راهکارهای عملیاتی ستفا را برای تبدیل ایدههای علمی به ثروت ملی تبیین کرد که در ادامه مشروح این گفت و گو را میخوانید:
اقتدار علمی؛ از لبه آزمایشگاه تا تجاریسازی و ثروتآفرینی
معاون اقتصادی و تجاری سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان (ستفا) با اشاره به مفهوم واقعی اقتدار علمی در کشور اظهار داشت: علمی که نتواند مشکلات واقعی جامعه و صنعت را حل کند، اَبتر خواهد ماند. اقتدار علمی زمانی معنای حقیقی خود را پیدا میکند که فناوری از مرزهای آزمایشگاه خارج شده، به محصول، شرکت و بازار متصل شود و در نهایت به قدرت اقتصادی و تولید ثروت ملی بیانجامد.
امیری با تبیین پیوند ناگسستنی میان مقاومت اقتصادی و توسعه فناوری تصریح کرد: مقاومت در شرایط امروز کشور، صرفاً یک واژه یا مفهوم سیاسی نیست؛ بلکه به معنای تابآوری و مقاومت اقتصادی در برابر محدودیتها و تحریمهای بینالمللی است. هر فناوری جدیدی که وابستگی کشور را کاهش دهد، بهرهوری صنایع را ارتقا بخشد، زنجیره ارزش داخلی را تکمیل کند یا مسیر صادرات غیرنفتی را هموار سازد، در حقیقت خشت مقاومت و بنیان اقتدار ملی را پایهریزی کرده است.
وی با تشریح نقش جهاددانشگاهی در این عرصه افزود: رسالت اصلی جهاددانشگاهی، تبدیل ظرفیتهای عظیم علمی کشور به توانمندیهای صنعتی و اقتصادی است؛ به گونهای که فناوری ایرانی نهتنها پاسخگوی نیازهای داخلی باشد، بلکه توانایی رقابت در بازارهای منطقهای و بینالمللی را نیز کسب کند.
چهارشاخص طلایی تبدیل دستاورد علمی به مؤلفه قدرت ملی
معاون اقتصادی و تجاری ستفا در پاسخ به این پرسش که چه زمانی یک فناوری از مرحله ثبت اختراع و دستاورد علمی عبور کرده و به یک مؤلفه اقتدارآفرین تبدیل میشود، گفت: یک فناوری زمانی به مولفه قدرت ملی تبدیل میشود که به صورت همزمان چهار ویژگی کلیدی را داشته باشد؛ نخست اینکه بتواند یک نیاز واقعی و ملموس از صنعت یا کشور را برطرف کند. دوم، قابلیت تولید در مقیاس صنعتی را داشته باشد وسوم اینکه، از یک مدل اقتصادی پایدار و بازار تضمینشده بهره ببرد و در نهایت، بتواند مزیت رقابتی کشور را ارتقا دهد.
وی یادآور شد: به عبارت دیگر، زمانی میتوانیم بگوییم به اقتدارفناورانه رسیدهایم که آن دستاورد علمی بر شاخصهایی چون تولید ناخالص داخلی (GDP)، اشتغال متخصصان، توسعه صادرات، امنیت اقتصادی یا کاهش محسوس وابستگی اثرگذار باشد. در این حالت، فناوری دیگر یک دارایی صرفاً علمی و بایگانیشده نیست، بلکه یک دارایی راهبردی برای کشور محسوب میشود.
شناسایی گلوگاههای سهگانه در مسیر تجاریسازی دانش
امیری با آسیبشناسی فاصله میان پژوهشهای دانشگاهی و بازار مصرف درکشور اظهار داشت: مسئله اصلی امروز ما در حوزه فناوری، کمبود دانش یا مقاله علمی نیست؛ بلکه گره اصلی در ضعف اتصال و هماهنگی میان اجزای مختلف زیستبوم نوآوری است. متأسفانه در بسیاری از موارد، پژوهشگر، صنعتگر، بازار و سرمایهگذار در مسیرهای جداگانه و بدون تلاقی حرکت میکنند و به همین دلیل، پروژههای فناورانه به بلوغ اقتصادی نمیرسند.
وی گرههای اصلی تجاریسازی در کشور را به سه دسته تقسیم کرد و افزود: نبود تقاضای فناورانه سازمانیافته از سوی صنایع بزرگ، کمبود شدید سرمایهگذاریهای خطرپذیر و سرمایه رشد و ضعف نهادهای واسطهای که بتوانند فناوری را از دانشگاه به بازار منتقل کنند، سه چالش اساسی این حوزه هستند. در این میان، جهاددانشگاهی به دلیل حضور همزمان در چهار عرصه آموزش، پژوهش، فناوری و صنعت، از معدود نهادهایی است که میتواند نقش این حلقه مفقوده را ایفا کرده و این زنجیره گسسته را به هم متصل کند.
بومیسازی فناوریهای راهبردی؛ خنثیکننده تحریمها
معاون اقتصادی و تجاری سازمان ستفا، مهم ترین کارکرد تجاریسازی فناوری در کشور را کاهش وابستگی در حوزههای کلیدی دانست و گفت: اگر بخواهیم تنها به یک دستاورد بزرگ در این حوزه اشاره کنیم، بدون شک آن دستاورد «کاهش وابستگی کشور به فناوریهای راهبردی» است. شرکتهای دانشبنیان با ورود به حوزههای حیاتی مانند تجهیزات پزشکی، داروسازی، صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، کشاورزی مدرن و فناوری اطلاعات توانستهاند بخشهای مهمی از نیازهای کشور را بومیسازی کنند.
وی در ادامه افزود: این موفقیت صرفاً به معنای صرفهجویی ارزی نیست؛ به معنای تضمین امنیت اقتصادی، استمرار تولید کارخانجات و ارتقای تابآوری ملی درروزهای سخت تحریم است و این دقیقاً همان نقطهای است که فناوری در خدمت اقتدار ملی قرار میگیرد.
زنجیره ارزش ستفا؛ بستری امن برای تبدیل ایده به ثروت
امیری با تشریح دستاوردهای شاخص سازمان تجاریساز ی فناوری و اشتغال دانشبنیان (ستفا) تصریح کرد: بزرگترین دستاورد ستفا، طراحی و ایجاد یک «زنجیره کامل تجاریسازی فناوری» است. ما در معاونت اقتصادی و تجاری ستفا، رویکرد پروژهمحوررا به یک نگاه اکوسیستمی تغییر دادهایم. این زنجیره از شناسایی فناوریهای دارای مزیت نسبی شروع شده و با ارزیابی اقتصادی، جذب سرمایهگذار، انتقال فناوری، بازاریابی و در نهایت حمایت همهجانبه از شرکتهای دانشبنیان در قالب مشارکتهای صنعتی تکمیل میشود.
وی هدف نهایی از طراحی این زنجیره را ایجاد آرامش خاطر برای جامعه علمی دانست و افزود: هدف ما این است که پژوهشگران، فناوران و نخبگان کشور احساس کنند که مسیر تبدیل یک ایده خلاقانه به یک کسبوکار سودآور و تولید ثروت، مسیری کاملاً شفاف، تعریفشده، حمایتپذیر و کاملاً تحققیافتنی است.
عبور دانشبنیانها از پیله حمایتهای دولتی به سمت بازیگری در اقتصاد ملی
معاون اقتصادی و تجاری ستفا با ارزیابی روند رشد شرکتهای دانشبنیان در کشور اظهار داشت: خوشبختانه نسل جدید شرکتهای دانشبنیان نسبت به دهه گذشته به بلوغ بسیار بالاتری دست یافتهاند و به مرور در حال عبور از فضای صرفاً حمایتی به سمت تبدیل شدن به بازیگران واقعی اقتصاد ملی هستند.
وی افزود: امروز این شرکتها دیگر متقاضیان منفعل تسهیلات دولتی نیستند؛ بلکه به تأمینکنندگان اصلی فناوری، صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی و شرکای استراتژیک صنایع بزرگ تبدیل شدهاند. با این حال، گام بعدی ما این است که این شرکتها بتوانند جایگاه پایدار خود را در زنجیره ارزش صنایع مادر تثبیت کرده و سهم مناسبی از بازارهای منطقهای و پروژههای بینالمللی کسب کنند؛ چراکه تنها در این صورت است که اقتصاد دانشبنیان به موتور پیشران رشد اقتصادی کشور بدل خواهد شد.
از استخدامگرایی تا کارآفرینی؛ انقلاب جهاددانشگاهی در نگرش اشتغال نخبگان
امیری با اشاره به اقدامات جهاددانشگاهی در حوزه اشتغال فارغالتحصیلان دانشگاهی گفت: یکی از مأموریتهای محوری جهاددانشگاهی در سالهای اخیر، تغییر نگرش جامعه نخبگانی نسبت به مقوله اشتغال بوده است. امروز به لطف فرهنگسازیهای صورتگرفته، بسیاری از جوانان مستعد و خلاق کشور به جای انتظار برای استخدام در دستگاههای دولتی، به دنبال خلق کسبوکارهای نوآورانه و اشتغالزایی فناورانه هستند.
وی به زیرساختهای ایجاد شده توسط این نهاد اشاره کرد و افزود: جهاددانشگاهی با راهاندازی مراکز نوآوری، مراکز رشد، ارائه آموزشهای تخصصی ومهارتی، حمایت از شرکتهای فناور و شبکهسازی میان آنها و صنایع بزرگ، بستر مناسبی را برای تحقق این تغییر رویکرد فراهم کرده است. البته این مسیر زمانی به پایداری کامل میرسد که دسترسی کارآفرینان به بازارهای بزرگ، سرمایههای خطرپذیر و بازارهای صادراتی تسهیل شود تا کارآفرینی فناورانه به انتخاب نخست نخبگان کشور تبدیل گردد.
ضرورت گذار از «فناوریهای عرضهمحور»به «تقاضامحور»
معاون اقتصادی و تجاریسازی ستفا در پاسخ به این سوال که اگر حق انتخاب برای اصلاح تنها یک چالش کلیدی در نظام فناوری کشور را داشته باشد، کدام موضوع را اولویت میداند، تصریح کرد: اولویت اصلی من «تقاضامحور کردن نظام فناوری کشور» است. سالهاست که بخش عمدهای از سیاستهای حوزه فناوری ما بر مبنای «عرضهمحوری»طراحی شده؛ یعنی فناوری تولید میشود بدون اینکه بازار مشخصی داشته باشد. در حالیکه پیشران اصلی نوآوری در دنیا، نیاز واقعی بازار و صنعت است.
وی در خصوص نقش کلیدی ستفا در این اصلاح ساختاری افزود: معاونت اقتصادی و تجاریسازی ستفا تلاش میکند تا به عنوان یک پل ارتباطی فعال میان صنایع بزرگ، شرکتهای دانشبنیان، مراکز پژوهشی و سرمایهگذاران عمل کند تا نیازهای واقعی صنعت شناسایی شده و به پروژههای تجاریسازی هدفمند تبدیل شوند. بدون شک هرچه این ارتباط قویتر برقرار شود، نرخ موفقیت و اثربخشی فناوریها در اقتصاد ملی به شدت افزایش خواهد یافت.
معاون اقتصادی و تجاری ستفا با ترسیم نقشه راه آینده فناوری کشور وتبیین اولویتهای استراتژیک این سازمان برای پنج سال آینده اعلام کرد که به منظور عقب نماندن از قطار شتابان تحولات جهانی، پنج حوزه کلیدی باید در صدر اولویتهای فناورانه کشور قرار گیرند.
وی در تشریح این پنج حوزه اولویتدار اظهار داشت: نخستین اولویت، توسعه کاربستهای صنعتمحور «هوش مصنوعی» در ابعاد گوناگون است. همچنین توسعه حوزه «زیستفناوری و پزشکی دقیق» با هدف دستیابی به سیستمهای سلامت هوشمند، دومین اولویتی است که باید به طور جدی پیگیری شود.
وی با اشاره به جایگاه راهبردی صنایع مادر در کشور تصریح کرد: توسعه «فناوریهای نوین انرژی، نفت ، گاز و پتروشیمی» با رویکرد کاهش آلایندگی کربنی وافزایش بهرهوری، سومین محور تمرکز ستفا خواهد بود. از سوی دیگر، ورود جدی به عرصه «فناوریهای کوانتومی، امنیت سایبری و توسعه زیرساختهای پیشرفته دیجیتال» به عنوان اولویت چهارم و سرمایهگذاری بر روی «مواد پیشرفته، فناوریهای ساخت نوین وتولید تجهیزات راهبردی صنعتی»، پنجمین پنجره فناورانه پیش روی کشور در این افق پنجساله به شمار میرود.
معاون تجاریسازی ستفا در ادامه افزود: فراتر از موضوع انتخاب فناوری، آن چه اهمیت بنیادین دارد، ایجاد زنجیره تجاریسازی اختصاصی برای هر یک از این حوزههاست؛ چرا که بدون داشتن مدل کسبوکار مدون، بازار هدف مشخص و تامین سرمایه مناسب، پیشرفتهترین فناوریها نیز عملاً عقیم مانده و به نتایج ملموس اقتصادی دست نخواهند یافت.
سهگانه تحولآفرین برای آینده فناوری کشور: سیاستگذاری، سرمایه و نیروی انسانی
امیری در پایان به تحلیل الزامات آیندهنگرانه پرداخت و اظهار داشت: برای اینکه مسیر فناوری و تجاریسازی در کشور به نتایج پایدار و ملموس ختم شود، نیازمند سه تحول اساسی در حوزههای سیاستگذاری، سرمایهگذاری و تربیت نیروی انسانی هستیم.
وی در تشریح این سه محور گفت: نخست، در حوزه سیاستگذاری باید از حمایتهای صرفاً پژوهشمحور به سمت حمایت از « خلق ارزش اقتصادی» حرکت کنیم و شاخصهای موفقیت را بر اساس میزان تجاریسازی، صادرات، اشتغالزایی و افزایش بهرهوری بسنجیم. دوم، در حوزه سرمایهگذاری باید الگوهای سنتی را کنار گذاشته و به سمت ابزارهای نوین نظیر صندوقهای پژوهش و فناوری، سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (CVC)، صندوقهای رشد و تامین مالی جمعی مبتنی بر داراییهای فکری حرکت کنیم و سوم هم اینکه، در حوزه تربیت نیروی انسانی باید در کنار آموزشهای تخصصی علمی، مهارتهای کارآفرینی، مدیریت فناوری، مالکیت فکری و روشهای توسعه بازار را به دانشجویان و فارغالتحصیلان آموزش دهیم.
امیری خاطرنشان کرد: چنانچه این سه بازوی کلیدی به طور همزمان وهماهنگ اصلاح شوند، در افق پنجساله آینده شاهد ظهور نسل جدیدی از شرکتهای فناورخواهیم بود که نهتنها نیازهای حیاتی کشور را تأمین میکنند، بلکه به عنوان بازیگرانی مقتدر در اقتصاد منطقه و بازارهای بینالمللی ایفای نقش خواهند کرد.
تجلی علم در خدمت جامعه و اقتصاد مقاومت
معاون اقتصادی و تجاریسازی سازمان ستفا با جمعبندی کارنامه چهاردههفعالیت نهاد ا نقلابی جهاددانشگاهی اظهار داشت: جهاد دانشگاهی در طول چهل سال گذشته به شایستگی اثبات کرده است که میتواند پیوند دهنده علم، فناوری و نیازهای واقعی جامعه باشد. امروز مأموریت ما صرفاً تولید دانش نیست؛ بلکه باور عمیق داریم که رسالت نهایی ما، تبدیل دانش به ثروت، اشتغال، اقتدار اقتصادی و امیدآفرینی درجامعه است.
وی در پایان تاکید کرد: اقتدار علمی زمانی ماندگار و اثربخش خواهد بود که نمود عینی آن را در سفره مردم، رونق تولید، شکوفایی اقتصاد، ارتقای شرکتهای دانشبنیان و حضور مقتدرانه فناوریهای ایرانی در بازارهای بینالمللی مشاهده کنیم.این همان افق روشنی است که امسال در شعار جهاددانشگاهی تحت عنوان «اقتدار علمی درافق مقاومت» به زیبایی ترسیم شده است و ما در ستفا تمام توان خود را برای تحقق آن به کار خواهیم بست.