به گزارش نبض وطن، حسین (ایرج) خواجه امیری خواننده پیشکسوت موسیقی سنتی ملقب به «پهلوان آواز» چهارشنبه (۲۱ مردادماه) پس از دورهای بیماری در ۹۴ سالگی دار فانی را وداع گفت. وی متولد ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز از توابع استان اصفهان از شاخصترین خوانندگان موسیقی دستگاهی ایران بود که فعالیت هنری خود را از دهه ۱۳۳۰ آغاز کرد.
خواجهامیری با برخورداری از صدایی پرقدرت، وسعت صوتی کمنظیر و تسلط بر ردیف موسیقی ایرانی، طی دههها فعالیت هنری، جایگاهی ماندگار در تاریخ موسیقی ایران به دست آورد. این خواننده فقید در دوران فعالیت هنری خود بیش از ۲هزار آواز و تصنیف و ترانه در برنامههای مختلف خواند و بخش مهمی از فعالیت هنری ایرج در برنامه ماندگار «گلها» در رادیو ایران رقم خورد و آوازها و تصنیفهای متعددی با صدای او در این مجموعه به یادگار ماند.
خواجه امیری همچنین در سالهای پیش از انقلاب، به عنوان خواننده در شماری از فیلمهای سینمایی ایران حضور داشت و آثار متعددی را در قالب آواز، تصنیف و ترانه اجرا کرد. او در طول سالهای فعالیت خود با جمعی از برجستهترین آهنگسازان، نوازندگان و موسیقیدانان ایران از جمله علی تجویدی، همایون خرم، پرویز یاحقی، حبیبالله بدیعی، حسن کسایی، جلیل شهناز، فرهنگ شریف، احمد عبادی، جواد معروفی، اسداله ملک و فضلالله توکل همکاری داشت و نقش مهمی در ماندگاری بخشی از گنجینه موسیقی کلاسیک ایران ایفا کرد.
از جمله آثار شناخته شده این هنرمند میتوان به «گلریزان»، «افسونساز»، «شمع شبافروز»، «زمزمه چوپان» و «محو تماشا» اشاره کرد؛ آثاری که در کنار صدها آواز و اجرای او در برنامه «گلها»، همچنان در حافظه شنیداری دوستداران موسیقی ایرانی جایگاه ویژهای دارند.
خواجهامیری علاوه بر فعالیتهای هنری، طی سالهای پایانی عمر نیز همچنان مورد احترام و توجه اهالی موسیقی و دوستداران آواز ایرانی بود و از او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین خوانندگان تاریخ موسیقی معاصر ایران یاد میشود.
درگذشت خواجهامیری واکنشهای بسیاری را از سوی مسئولان و هنرمندان در پی داشت، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بابک رضایی مدیرکل دفتر امور موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمد الهیاری فومنی مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی در پیامهایی درگذشت «پهلوان آواز» را تسلیت گفتند.
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق
همچنین برخی از هنرمندان نیز با انتشار تصاویر، پیامها و ویدئوهایی از آوازخوانی زندهیاد خواجهامیری درگذشت این هنرمند را تسلیت گفتند. صفحه زندهیاد ایرج خواجهامیری در فضای مجازی با انتشار خبر درگذشت این هنرمند و ویدئویی از آوازخوانی او نوشت: «پهلوان آواز ایران به جاودانگی پیوست»
زندهیاد خواجهامیری در این ویدئو قطعهای با مضمون «هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق/ثبت است بر جَریده عالم دوامِ ما» را خوانده است.
پهلوان آواز ایران از میان ما رفت
احسان خواجهامیری خواننده موسیقی پاپ و فرزند زندهیاد حسین (ایرج) خواجهامیری نیز نوشت:
آواهای ماندگار پهلوان آواز ایران هرگز از یاد مردم نخواهد رفت
سالار عقیلی خواننده موسیقی سنتی با انتشار تصویری از خود و زندهیاد خواجهامیری نوشت: «پهلوان آواز ایران رفت. روحت شاد و یادت گرامی.»
عقیلی همچنین با انتشار ویدئویی از آوازخوانی زندهیاد خواجهامیری و نوازندگی سهتار خود نوشت: «متاسفانه پهلوان آواز ایران از بین ما رفت ولی نغمهها و آواهای ماندگارش هرگز از یاد مردم نخواهد رفت و جاودان خواهد ماند روحت شاد استاد بزرگ و مهربان تسلیت به جامعه هنری ایران به خصوص جامعه موسیقی.»
عقیلی آبان ماه سال ۱۴۰۳ موزیک ویدیو «آرام جان» را با شعری از محمدرضا یار، آهنگسازی ابوالفضل صادقینژاد و خوانندگی مشترک با زندهیاد خواجهامیری منتشر کرده بود.
علیرضا افتخاری خواننده پیشکسوت موسیقی سنتی نیز با ویدئویی از آوازخوانی ایرج نوشت: «روحت شاد».
محمد معتمدی خواننده موسیقی سنتی نیز نوشت: «سفرت بخیر. پهلوان بیتکرار»
رضا مهدوی نوازنده و مدرس سنتور و پژوهشگر موسیقی نیز با انتشار ویدئویی از آوازخوانی زندهیاد خواجهامیری نوشت: «انا للّه و انا الیه راجعون، استاد ایرج خواجه امیری درگذشت. نخستین سلطان آواز و آهنگترانه دعوت حق را بله گفت. زندهیادان سلطان دوم اکبر گلپا و محمدرضا شجریان سلطان سوم. پرونده آواز ایرانی اینچنین بسته شد.»
بهزاد عبدی آهنگساز، بازیگر و کارگردان تئاتر نیز نوشت: «ایرج در قله آواز ایران ایستاده بود. روحش شاد.»
حسامالدین سراج خواننده موسیقی سنتی نیز با انتشار ویدئویی از آوازخوانی ایرج خواجه امیری نوشت: «استاد ایرج (حسین خواجه امیری) پهلوان آواز ایران، امروز ٢١ مردادماه ۱۴۰۵ در ۹۴ سالگی، دارفانی را وداع گفت. استادایرج در جنس و قدرت صدا و تنوع تحریرهای خلاق که خاص خوداو بود بینظیر بود. آسمانی شدن پهلوان آواز ایران را به خانواده عزیز و محترم خواجه امیری، به هممیهنان هنردوست و جامعه هنر ایران، تسلیت عرض میکنم.»
وحید تاج خواننده موسیقی سنتی نیز نوشت: «هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق … استاد ایرج عزیز، صدای پرصلابت و جاودانه شما تا ابد در تاریخ این سرزمین خواهد درخشید. تسلیت به خانواده و فرزندان گرامی استاد ایرج و تمامی دوستداران ایشان.»
ایرج بخشی مهم و بزرگ از تاریخ موسیقی اصیل ایرانی است
حسین علیشاپور خواننده موسیقی سنتی با انتشار ویدئویی از قطعه آوازی خود که مورد توجه و پسند زندهیاد ایرج قرار گرفته بود، پیامی نوشت که در بخشی از آن آمده است: «ایرج نمیمیرد. همان گونه که آنان که یادگارهای برجسته دنیاساز از خود برجای میگذارند نمیمیرند و تاریخ همیشه به نیکی از آنها یاد خواهد کرد.
آن سطوت و صلابت و سرخوشی کجا از یاد میرود؟ مردی که حنجره و وجودش صد مرغ خوشخوان را به میهمانی آورده بود اکنون دیگر در میان ما نیست. اما او اکنون بخشی مهم و بزرگ از تاریخ موسیقی اصیل ایرانی است.
درگذشت استاد حسین خواجهامیری را به همه علاقهمندان هنر و موسیقی ایران و به خانواده محترمشان تسلیت میگویم. صدای آسمانی و بینظیر ایرج تا درازنای تاریخ این سرزمین میهمان دلهای عاشقان باقی خواهد ماند.»
آوازخوانی علی جهاندار برای درگذشت ایرج
علی جهاندار مدرس پیشکسوت آواز ایرانی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی نوشت: «پهلوان آواز، آسمانی شد. درگذشت اسطوره بیتکرار آواز ایران استاد حسین خواجه امیری( ایرج) را به خانواده محترم ایشان، پیشگاه ملت ایران و هنردوستان جهان تسلیت عرض مینماییم.»
جهاندار ویدئویی از آوازخوانی خود را در نکوداشت استاد ایرج منتشر کرد.
نامت بر تارک هنر این سرزمین جاودانه شد
علیرضا قربانی خواننده موسیقی سنتی و تلفیقی نیز با انتشار تصویری از زندهیاد خواجهامیری نوشت: «برای تو، ای یگانهٔ آواز ایران؛ که یگانه خواندی و یگانه ماندی و نامت بر تارک هنر این سرزمین جاودانه شد.»
«استاد ایرج» در رشته آواز از خلاقترین آوازخوانان ایران بود
کیهان کلهر آهنگساز و نوازنده کمانچه با انتشار ویدئویی از آوازخوانی زندهیاد خواجهامیری در صفحه شخصی خود در فضای مجازی نوشت: «دریغ که «استاد ایرج» آوازخوانی که چند نسل از ایرانیان با صدای گرم سحرانگیز و آبشارِ تحریرهای خلاقانهاش زندگی کردند، ساعاتی پیش درگذشت.
«استاد ایرج» شاگرد مکتب صبا بود و یادگارهایی بس گرانبها و آموزنده در کنار بزرگان و اساتیدی چون عالیجنابان تجویدی، یاحقی، عبادی، کسایی، شهناز، شریف و مجد و بسیار موسیقیدانان نامی دیگر ازیشان بصورت ضبط شده بجا مانده، شُکر.
«استاد ایرج» به اذعان همکارانش در رشته آواز از مؤثرترین و خلاقترین آوازخوانان ایران بود. از طرب عارف و عامی همه در رقص آیند/ هر کجا ذکری از آن حسن خداداد رود». 
سعید فرجپوری آهنگساز و نوازنده کمانچه نیز نوشت: «استاد ایرج درگذشت. یاد و خاطرهاش گرامی باد.»
تهمورس پورناظری آهنگساز و نوازنده سهتار و تنبور نوشت: «در غم درگذشت استاد ایرج، آوازخوان بزرگ همدردم با دوستداران صدای بیمانند ایشان و احسان خواجه امیری عزیز.»
سهراب پورناظری آهنگساز و نوازنده تنبور با انتشار ویدئویی از آوازخوانی خواجهامیری نوشت: «ایرج، صدای بیهمتای آواز ایران»
رفتن ایرج، خاموشی یکی از صداهایی است که دیگر تکرار نخواهد شد
بابک صحرایی ترانهسرا، نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر با انتشار تصویری از خود و حامی در کنار ایرج خواجهامیری نوشت: «موسیقی ایران، امروز پهلوان آوازش را از دست داد. ایرج، به معنای حقیقی کلمه، صدایی بیجانشین بود؛ صدایی که بخشی از حافظه موسیقایی چند نسل است. رفتنش، خاموشی یکی از صداهایی است که دیگر تکرار نخواهد شد.
خاطره شیرینی از استاد ایرج دارم که امروز بیش از همیشه در ذهنم زنده شده است. سال ۱۳۹۳، برنامهای با عنوان «آکادمی موسیقی» تولید کردیم؛ برنامهای برای کشف صداهای تازه و استعدادهای جوان. ایرج، حامی و رضا صادقی اعضای هیأت داوران بودند و من هم مشاور هنری برنامه بودم. کارگردانی را خسرو ملکان بر عهده داشت و ایرج نوذری مجری برنامه بود. قرار بود در شهرهای مختلف کشور بگردیم و صداهایی را پیدا کنیم که شاید آینده موسیقی ایران را بسازند.
اما این برنامه، تنها در کرج به مرحله تولید رسید و ادامه پیدا نکرد؛ همان قسمت هم هیچگاه منتشر نشد و در آرشیو خاطرات ما باقی ماند. و از آن روزها، بیش از هر چیز، خودِ ایرج در خاطرم مانده است. او همیشه یکی از نخستین کسانی بود که به محل فیلمبرداری میرسید؛ چند ساعت پیش از آغاز برنامه، حتی زودتر از زمانی که حضورش ضرورت داشت. مردی منظم، باوقار و محترم؛ با آن کتوشلوارهای اتو کشیده، کلاه خاصش و عصایی که در دست میگرفت و به شخصیتش شکوهی کاریزماتیک میبخشید. ایرج، در قلب و خاطرات ما و آیندگان، جاودانه خواهد ماند.»
آواز آسمانی ایرج، نتیجه صفای دل و مردم دوستی بود
مجید ناظمپور نوازنده عود، پژوهشگر و مدرس موسیقی نیز در پی درگذشت خواجهامیری با انتشار تصویری از خود و این هنرمند فقید در صفحه شخصی خود در فضای مجازی نوشت: «جهانا مپرور چو خواهی درود/ چو میبدروی پروریدن چه سود/جهانا چه بد مهر و بد گوهری/ که خود پرورانی و خود بشکری
ایرج بزرگ هم از بین ما رفت. فقط دانش و تکنیک وسیع آوازی، رنگ و وسعت صدا و شعر شناسی ایرج نبود که آواز ایرج را متمایز میکرد. این آواز آسمانی، نتیجه، صفای دل، مهربانی ،مردم دوستی ،تواضع،صداقت و بسیاری ارزشهای دیگر بود که این چنین دلربایی می کرد. تسلیت به همه عاشقان دلسوخته موسیقی»
نام ایرج خواجهامیری در تاریخ موسیقی ایران ماندگار خواهد بود
همچنین خانه موسیقی ایران به مناسبت درگذشت ایرج خواجهامیری، ویدئویی از قدردانی از این هنرمند در بیستمین سال برگزاری مراسم شب موسیقی خانه موسیقی ایران منتشر کرد. در این آیین از ایرج خواجهامیری به پاس سالها فعالیت و حضور مؤثر در عرصه موسیقی و آواز ایران تقدیر شد.
این ویدئو، یادآور بخشی از این آیین و ادای احترام به جایگاه هنری این خواننده نامآشناست؛ هنرمندی که صدای او بخش مهمی از حافظه موسیقایی چند نسل از ایرانیان را شکل داده است. یاد و نام ایرج خواجهامیری در تاریخ موسیقی ایران ماندگار خواهد بود.
زندهیاد محمدرضا شجریان درباره ایرج خواجهامیری گفته بود: «صدای ایرج در تاریخ آوازخوانی ما یک متر و معیار است و هر کس بخواهد در بالاترین حد حنجره صدایی را مثال بزند، میگوید صدا شبیه صدای ایرج است».
قطعه موسیقی «دنیا دو روزه» ۱۸ دی ماه سال ۱۴۰۳ با ترانهای از شریف توکلی، آهنگسازی و تنظیم بهنام خدارحمی و خوانندگی استاد ایرج (حسین) خواجه امیری به عنوان هدیه زادروز تولد این استاد پیشکسوت تولید و منتشر شد. همچنین سال گذشته کتاب «ایرج» نوشته بهنام خدارحمی، با نگاهی تازه و تحلیلی، به بررسی صدای منحصر بهفرد و جایگاه فرهنگی استاد ایرج (حسین خواجهامیری) در تاریخ موسیقی ایران منتشر شد.
مراسم تشییع و وداع با پیکر زندهیاد خواجهامیری جمعه (۲۳ مردادماه) ساعت ۱۰ در پهنه فرهنگی هنری رودکی، مقابل تالار وحدت برگزار میشود. سپس پیکر او پس از برگزاری مراسم تشییع و وداع، برای خاکسپاری به قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) منتقل و در این قطعه به خاک سپرده خواهد شد.