به گزارش نبض وطن به نقل از روزنامه ال پائیس، گفتوگوهای میان لولا داسیلوا رئیسجمهوری ۸۰ ساله برزیل، و کلائودیا شینباوم رئیسجمهوری ۶۴ ساله مکزیک، هرچه بیشتر و در حالی فشردهتر میشود که آمریکا به شکلی شتابان و بیملاحظه در پی تحمیل سلطه خود بر قاره آمریکا است.
این ۲ سیاستمدار که بر ۲ غول آمریکای لاتین و تنها کشورهای مهمی که در منطقه در اختیار جریان چپ هستند، حکومت میکنند، پنجشنبه گذشته بار دیگر از طریق ویدئوکنفرانس گفتوگو کردند. همزمان با اینکه رئیسجمهوری مکزیک در پیامی در ایکس تصریح کرد برزیل و مکزیک «همچنان در حال ساختن رابطهای دوجانبه و هرچه مستحکمتر هستند»، داسیلوا بر «اهمیت راهبردی همکاری دوجانبه» تاکید کرد.
این ۲ اقتصاد بزرگ آمریکای لاتین همزمان با اینکه روابط تجاری و دیپلماتیک خود را تقویت میکنند، در حال مقاومت در برابر یورش دونالد ترامپ همتای آمریکایی خود و موج ارتجاعی رو به گسترش در این قاره هستند.
در این روزها، برزیل خود را برای انتخابات سرنوشتساز ماه اکتبر آماده میکند؛ انتخاباتی که ریاستجمهوری، فرمانداریها و کنگره را تعیین خواهد کرد. این رایگیری برای جریان منطقهای راست گرای تحت رهبری ترامپ نیز اهمیتی تعیینکننده دارد؛ جریانی که از زمان بازگشت این سیاستمدار جمهوریخواه به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵، با هفت پیروزی در آمریکای لاتین جسورتر شده است.
برزیل صحنهای مهم و پاداشی بزرگ است. طبق نظرسنجیها، رقابت جریان چپ و راست با چهرههای داسیلوا و فلاویو بولسونارو سناتور سابق، بسیار سنگین به نظر میرسد. در آخرین نظرسنجی، که جمعه گذشته منتشر شد، داسیلوا با ۴۳ درصد بر رقیب افراطی او با ۴۰ درصد رای، برتری داشت.
مایکل شیفتر تحلیلگر و رئیس پیشین اندیشکده «گفتوگوی بینآمریکایی» تاکید کرد که «اینها ۲ کشور معمولی نیستند. آنها بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی و جمعیت آمریکای لاتین را نمایندگی میکنند. برزیل و مکزیک توان بیشتری برای مقاومت در برابر فشارهای واشنگتن دارند.»
این پژوهشگر همچنین به محدودیتهای هریک از کشورها اشاره کرد و گفت: در حالی که برزیل به دلیل خودمختاری تجاری و پیوندهای آن با چین حاشیه مانور بیشتری دارد، رابطه مکزیک با همسایه شمالی آن، آمریکا، همواره با فقدان تقارن و فرسایش همراه است.
وی افزود: «با ترامپ، انگار هر کاری شینباوم برای راضی کردن او انجام دهد باز هم کافی نیست. ترامپ همیشه بیشتر میخواهد.» شیفتر معتقد است «هیچ تمایلی برای درگیری با دولت ترامپ وجود ندارد، اما انگیزههایی برای تعیین برخی حدود هست.» و این، بههرحال، مناقشهای است که برزیل و مکزیک آغازگر آن نبودهاند.
به نوشته ال پائیس، وقتی جهان قابلپیشبینیتر بود، داسیلوا تمایل داشت «صلح و عشق» را به عنوان فرمولی شکستناپذیر برای رسیدن به پیشرفت تبلیغ کند. اکنون این سیاستمدار برزیلی در پی چهارمین دوره ریاستجمهوری خود است، آن هم در میانه مداخله آشکار واشنگتن و در محاصره دولتهای راستگرا؛ دولتهایی که میکوشد با آنها رابطهای روان حفظ کند تا جایگاه مرکزی برزیل در منطقه را نگه دارد، از انزوا دور بماند و نیز به این دلیل که بهطور راسخ به قدرت گفتوگو و مذاکره باور دارد؛ چیزی که در ذات سیاسی برزیل ریشه دارد.
به گفته یک منبع دیپلماتیک برزیلی، «داسیلوا هیچوقت فرقهگرا نبود، با بوش پسر، اوریبه، سارکوزی و… (روسای جمهوری سابق آمریکا، کلمبیا، فرانسه) رابطه خوبی داشت»؛ چنان که با روسای جمهوری بولیوی، شیلی، اکوادور، پاناما، پاراگوئه و دیگر کشورها نیز روابط مطلوبی داشت.
دوران همسویی میان داسیلوا و ترامپ به سر آمده است. دولت برزیل معتقد است که ترامپ میلیاردر، از حالا فلاویو بولسونارو را به عنوان نامزد مورد حمایت برگزیده است. لولا نیز خانواده بولسونارو را متهم میکند که با تحریک حملاتِ ایالات متحده علیه برزیل، به میهن خیانت کردهاند.
واشنگتن برای فشار بر داسیلوا و شینباوم از همان دستورالعمل تکراری استفاده کرده است: باجگیری تجاری، ایجاد مانع در صدور روادید (برای سفیر برزیل، فرزند پسر آندرس مانوئل لوپز لوبرادور رئیسجمهوری پیشین مکزیک، و همچنین اعلام تروریستی بودن کارتلها و گروههای تبهکار این کشورها).
اکنون این نگرانی وجود دارد که اقدام آخر، بهانهای برای حمله احتمالی نظامی آمریکا به این کشورها باشد. استیون میلر معاون رئیس دفتر کاخ سفید حتی گفته بود کارتلهای مواد مخدر «داعش و القاعده نیمکره غربی هستند و باید با همان خشونت و بیرحمی با آنها برخورد شود.»
برزیل؛ پایان مماشات
لولا داسیلوا اکنون با پرچم حاکمیت ملی، در میانه وضعیتی قد علم کرده که تا همین چندی پیش غیرقابلتصور بود؛ او به مدافع تمامعیار امنیت برزیل بدل شده است. وی در گردهمایی اخیر خود با اشاره به تحولات ونزوئلا گفت: «ما باید روی توان دفاعی خود سرمایهگذاری کنیم. من میخواهم آماده باشم تا هیچکس به این کشور حمله نکند و رئیسجمهوری را، همانطور که در جای دیگری انجام دادند، نرباید.»
داسیلوا همچنین برنامه تولید پهپاد در برزیل را کلید زده است و یک پرسش راهبردی مطرح کرده است: «چطور میخواهیم ۱۶ هزار کیلومتر مرز را کنترل کنیم؟ با پای پیاده؟ کنترل چنین مرزی بدون پهپاد ممکن نیست».
به نوشته ال پائیس، در شرایطی که ایالات متحده برای تثبیت سلطه خود در منطقه، همزمان با نشست با متحدان نظامی در پاناما، ویدئوهای آموزشی درباره دکترین «دونرو»، قیمومیت بر ونزوئلا، مجازاتهای تعرفهای یا عملیات نظامی مشترک در خاک اکوادور و کلمبیا، دست به تهاجم زده است، برزیل تحت هدایت داسیلوا، از سیاست مماشات دست کشیده است. این کشور به تازگی سازوکار پاسخگویی به واشنگتن با تعرفههای متقابل را فعال کرده است.
مکزیک؛ بندبازی سیاسی در برابر ترامپ
حکمرانی شینباوم در دوران دوم ترامپ به بندبازی سیاسی دشواری تبدیل شده است؛ کاخ سفید با تهدید دائمی تعرفههای تنبیهی، تجارت دوجانبه را به گروگان گرفته و همزمان، با ادبیاتی تهاجمیتر از دهههای گذشته، از احتمال مداخله نظامی در خاک مکزیک سخن میگوید. برای دولتی که اقتصاد آن به شدت به همسایه شمالی گره خورده، این معادله بسیار پیچیده است؛ شینباوم اکنون میان حفظ حاکمیت ملی و مهار پیامدهای اقتصادی این فشار حداکثری، راه دشواری در پیش دارد.
«بیچاره مکزیک، خیلی دور از خدا و خیلی نزدیک به آمریکا!» این جملهای است که به پورفیریو دیاس رئیسجمهوری سابق مکزیک نسبت میدهند و با صراحت، این همسایگی تاریخی و پرتنش را توصیف میکند. نبرد روزمره دیگر فقط مهار خواستههای یک رئیسجمهوری غیرقابلپیشبینی نیست؛ بلکه اثبات این مساله است که مکزیک، در امنیت و تجارت، همکاری را در چارچوب تعامل دوجانبه و تراز تعریف میکند.
در برابر باجگیری اقتصادی واشنگتن از طریق تهدید به بازنگری در توافقهای تجاری، شینباوم مسیر دیپلماسی رسمی را حفظ کرده و از ورود به بازیهای پرخاشگرانه و هیجانی که میلیاردر نیویورکی به دنبال آن است، پرهیز میکند. با این حال، هر چه واشنگتن در مواضع خود حاکمیت ملی مکزیک را بیشتر هدف میگیرد (خط قرمزی که برای شینباوم غیر قابل مذاکره است) عرصه مانور او تنگتر میشود. در نگاه مکزیک، اقدام آمریکا مبنی بر لغو سلیقهای روادید تنها یک ابزار فشار سیاسی و نوعی مداخله آشکار در آستانه انتخابات فدرال ۲۰۲۷ است.
در ادامه این گزارش آمده است، گرچه داسیلوا و شینباوم همسویی سیاسی نزدیکی دارند، اما برزیل و مکزیک به شدت بر حفظ استقلال و حاکمیت ملی خود حساس هستند و اجازه نمیدهند این نزدیکی، ماهیت مستقل سیاست خارجی آنها را مخدوش کند.
کارولینا موئِلکه استاد روابط بینالملل تاکید کرد: «چالش بسیار بزرگ است، چون برزیل در شرایط باثبات بهتر عمل میکند.» این کارشناس به ویژه نسبت به وخامت روابط با آرژانتین (مهمترین مقصد صادرات صنعتی برزیل) و نیز با آمریکا (نخستین سرمایهگذار مستقیم این کشور آمریکای جنوبی) ابراز نگرانی کرد.
وی افزود: «در فضایی با قطبیسازی شدید مانند وضعیت فعلی، حملات خارجی دیگر کشورها را متحد نمیکند، بلکه آنها را بر اساس خطوط ایدئولوژیک داخلی به دو بخش تقسیم میکند»؛ «این مساله انگیزههای کسی را که در انتخابات رقابت میکند برای سر دادن پیامهای خاص تقویت میکند.» و این، به چرخهای معیوب تبدیل میشود.
داسیلوای چپ گرا در راس کشوری با ۲۱۰ میلیون نفر جمعیت و چهارمین دموکراسی پر جمعیت جهان، وعده داده است در برابر واشنگتن و متحدانش سر فرود نمیآورد: «ما در برابر هر تلاشی برای تابع کردن برزیل از منافع خارجی یا از موقعیتی مبتنی بر وابستگی ژئوپولیتیک، مقاومتی قاطع خواهیم داشت».
مائورو ویرا وزیر امور خارجه برزیل، به تازگی در مقالهای با نقد تلاشها برای «بازگرداندن منطق قانون جنگل به جهان»، هشدار داد که برزیل در برابر مانورهای اطلاعاتی و وقاحت حامیان بولسونارو، از واکنش حرفهای خود دست نمیکشد. دیپلماسی برزیل، با حفظ خونسردی و واکنشهای متناسب، نشان داده که اهل هیجان نیست؛ نمونه بارز این رویکرد، پاسخ حسابشده برزیل به توهینهای زننده خاویر میلی رئیسجمهوری آرژانتین با فراخواندن سفیر خود بود.
شیفتر نیز تشریح کرد که وضعیت پیچیده کنونی بازتاب یک دگرگونی ساختاری گستردهتر در سراسر منطقه است. او استدلال کرد که اقدامات کاخ سفید رابطه دوجانبه با مکزیک را به شدت دگرگون کرده است؛ به گفته وی، «حقوق بشر و دموکراسی از دستور کار حذف شدهاند. تمام تمرکز معطوف به تقویت نهادها و حفاظت و دفاع از حقوق بشر، دستکم اهمیت زیادی را از دست داده است».
به باور شیفتر، این عقبنشینی توازن منطقهای را برهم میزند: «واشنگتن عملا چراغ سبز به هر پروژه اقتدارگرایانهای داده که هر رهبر آمریکای لاتین ممکن است داشته باشد.» وی هشدار داد: «امروز دیگر ایدئولوژی اولویت نیست؛ فضا برای تمام رژیمها (خواه راست، خواه چپ) مهیا شده تا سد نظارت و توازن را بشکنند و حاکمیت قانون را به مسلخ ببرند.»