به گزارش نبض وطن، فعالیت اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت چهاردهم طی دو سال اخیر به دلیل وقوع جنگهای تحمیلی ۱۲ روزه، رمضان، ناآرامیهای دی ماه ۱۴۰۳ و تعطیلیهای مناسبتی با فراز و نشیبهای بسیاری مواجه بود، با این وجود چراغ تئاتر همواره به همت هنرمندان روشن است.
سیاستگذاری حوزه هنرهای نمایشی طی دو سال گذشته، بر مبنای پنج اصل اساسی؛ عدالت فرهنگی و تمرکززدایی، بهسازی، نوسازی و ایمنسازی زیرساختهای نمایشی، حمایت از تولید پایدار و تقویت اقتصاد تئاتر، توسعه آموزش تخصصی و استعدادیابی نسل جوان و گسترش دیپلماسی تئاتر شکل گرفت.
براساس این رویکردها و سیاستگذاریها، بخشی از توان حمایتی و رویدادها از پایتخت به استانها منتقل شد. حفظ و ارتقای سالنهای تاریخی و تخصصی نیز در دستور کار اداره کل هنرهای نمایشی قرار گرفت؛ بعضی از سالنهای تئاتر همچون مجموعه تئاتر محراب، تالار هنر (تنها سالن تخصص تئاتر کودک و نوجوان) در جنگ تحمیلی سوم دچار خسارات و آسیبهایی شدند که تسهیلاتی برای بازسازی این مجموعهها اختصاص داده شد.
گسترش نظام تسهیلات، افزایش سقف کمکهزینهها و بیمه هنرمندان از دیگر اقدامات وزارت فرهنگ و اداره کل هنرهای نمایشی طی دو سال اخیر بود؛ در جنگهای تحمیلی اخیر و ناآرامیهای دی ماه، بسیاری از اجراهای تئاتر متوقف شد، هنرمندان دچار مشکلات معیشتی شدند، منزل مسکونی برخی از هنرمندان تئاتر تخریب یا دچار آسیب شد و برخی از هنرمندان نیز از لحاظ جسمی و روحی دچار مشکلات و آسیبهایی شدند که پشتیبانی از هنرمندان طریق صندوق اعتباری هنر، افزایش چتر بیمه تأمین اجتماعی، بیمه تکمیلی و ارائه تسهیلات حمایتی معیشتی ویژه پیشکسوتان و فعالان هنرهای نمایشی، ثبتنام و اعطای مستمری و تسهیلات قرضالحسنه به فعالان آسیبپذیر حوزه تئاتر در دستور کار قرار گرفت.
بازنگری در فرایندهای آموزشی و حمایت از تئاتر دانشگاهی و نوجوانان، تسهیل اعزام گروههای نمایشی در رویدادها و جشنوارههای منطقهای و جهانی از دیگر برنامههای اداره کل هنرهای نمایشی طی دو سال اخیر بود.
توسعه، تجهیز و بازسازی زیرساختهای نمایشی
فرسودگی سالنها و نبود تجهیزات فنی مناسب (نور، صدا، ماشینری صحنه) یکی از جدیترین چالشهای تئاتر کشور است که طی دو سال اخیر نوسازی مجموعههای اصلی و ملی؛ اجرای فازهای ایمنسازی، اصلاح سیستمهای صوتی و ارتقای خطوط نوری تئاتر شهر و سالنهای وابسته در دستور کار قرار گفت؛ در این حوزه، بهروزرسانی سیستمهای فنی تالارهای تخصصی از جمله تالارهای وحدت، هنر، سنگلج و حافظ برای بهبود کیفیت میزبانی از آثار بزرگ صحنهای، تئاتر کودک و تئاتر ملی انجام شد.
همچنین بیش از ۲۵ سالن بلکباکس و پلاتوی استاندارد تمرین در مراکز استانی و شهرستانها با هدف ایجاد فضای تخصصی برای گروههای جوان تکمیل و تجهیز شد، مناسبسازی فضاها برای دسترسی همگانی؛ ایجاد رمپها و اصلاح دسترسیها برای توانیابان و سالمندان در ورودی سالنهای اصلی نیز انجام شد.
با توجه به تغییرات مدیریتی در معاونت امور هنری، اداره کل هنرهای نمایشی و مجموعه تئاتر شهر و کمبود اعتبارات، فعالیتهای جاری مجموعه تئاترشهر مهمترین مجموعه هنرهای نمایشی کشور متوقف نشد و پروژه «حریم تئاتر شهر» که از دولت قبل آغاز شده بود، متوقف نشد و ادامه پیدا کرد که تاکنون فاز اول پروژه به پایان رسیده است.
فاز اول پروژه «حریم تئاتر شهر» شامل تکمیل حریم در بخشهای غربی، شرقی و شمالی همراه با عملیات اجرای فوندانسیون و موارد اجرایی دیگر بود، در این مرحله، درب غربی مجموعه از ۳۰ تیرماه امسال بازگشایی شد و سایر بخشها نیز در حال انجام است. مرحله دوم پروژه شامل محوطهسازی و مقاومسازی و بهسازی ساختمان تئاترشهر است که نیازمند تخصیص اعتبارات لازم است.
عدالت فرهنگی و پویایی تئاتر استانها
اداره کل هنرهای نمایشی در دولت چهاردهم، در راستای تحقق عدالت فرهنگی، تمرکززدایی و تقویت جریان تئاتر در سراسر کشور، اقدامات راهبردی همچون احیای کامل و گسترش جشنوارههای منطقهای تئاتر را در دستور کار قرار داده است که برگزاری جشنوارههای بینالمللی تئاتر خیابانی مریوان و تئاتر خیابانی «شهروند» لاهیجان از این جمله است.
بودجه حمایتی مستقیم به انجمنهای هنرهای نمایشی استانها با هف توزیع هدفمند اعتبارات تولید استانی برای جلوگیری از توقف فعالیت گروههای تئاتری شهرستانی تخصیص پیدا کرد. طرح اجرای عمومی در شهرستانها؛ مشروط کردن حمایتهای مالی به تداوم اجرای عمومی آثار در شهرهای مبدأ برای توسعه مخاطب تئاتر در استانها از دیگر برنامههای اداره کل هنرهای نمایشی است.
ساماندهی رویدادها، جشنوارهها و تئاتر ملی
طی دو سال اخیر؛ چهل و سومین و چهل و چهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر برگزار شد. چهل و سومین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر بهمن ماه ۱۴۰۳ برگزار شد. در بخش بینالملل این دوره از جشنواره ۹ اثر از کشورهای ارمنستان، قرقیزستان، تونس، عراق، پرتغال و ترکیه، روسیه و ازبکستان شامل هفت اثر صحنهای و دو نمایش خیابانی روی صحنه رفت.
از میان ۱۰۵ نمایش ایرانی اجرا شده در این جشنواره، ۴۰ اثر از تهران (۳۸ درصد آثار) و ۶۵ اثر از سایر استانها (۶۲ درصد آثار) به نمایش گذاشته شد که در مجموع آثار صحنهای در دو بخش مسابقه و غیررقابتی، ۳۱ اثر از تهران (۴۸ درصد آثار) و ۳۴ اثر از سایر استانها (۵۲ درصد آثار) را به خود اختصاص داد، همچنین از میان آثار بخش خیابانی پنج اثر از تهران (۱۵ درصد آثار)، ۲۸ اثر از سایر استانهای کشور (۸۵ درصد آثار) را به خود اختصاص داده بودند. در بخش گونههای اجرا، هفت اثر شامل چهار نمایش از تهران (۵۷ درصد آثار) سه اثر از سایر استانها (۴۳ درصد) آثار را تشکیل دادند.
همچنین چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر با رویکرد عدالت فرهنگی ۲۷ دی ماه ۱۴۰۴ با حضور جمعی از مدیران فرهنگی و هنری در تالار فرهنگ و هنر شهر کرمان افتتاح شد و برگزیدگان بخشهای مسابقه عکس، پوستر، پژوهش، نمایشنامهنویسی و رادیوتئاتر معرفی و تجلیل شدند.
این جشنواره در بخشهای «خیابانی»، «صحنهای»، «دیگرگونههای اجرایی»، «ایران من»، «فراگیر» (ویژه توانیابان) و «فجر پلاس» دوم تا ۱۱ بهمن ماه در تهران برگزار شد که ۷۰ درصد آثار حاضر در این دوره در اختیار گروههای نمایشی استانها بوده است. با توجه به شرایط کشور در سال ۱۴۰۴، امکان حضور گروههای بینالملل در جشنواره وجود نداشت. چهل و پنجمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر نیز فعالیت خود را آغاز کرده است که بهمن ماه امسال برگزار خواهد شد.
تثبیت و میزبانی استاندارد از جشنواره بینالمللی نمایشهای آیینی و سنتی با هدف صیانت از میراث ناملموس نمایشی (تعزیه، سیاهبازی، خیمهشببازی)، برگزاری جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان با تأکید بر جنبههای تربیتی و روانشناختی نمایش برای نسل جدید و حمایت ویژه از تئاتر مقاومت، دفاع مقدس و مفاهیم هویتمحور؛ پشتیبانی از آثاری با رویکرد تاریخ ملی، ایثار و شهادت و چهرههای مفاخر ایران از دیگر برنامههای اداره کل هنرهای نمایشی طی دو سال اخیر بوده است.
همچنین ساماندهی تماشاخانههای خصوصی؛ تسهیل در صدور و تمدید مجوزهای بخش خصوصی و ارائه مشاورههای فنی-ایمنی برای حفظ حیات تماشاخانههای مستقل، شفافسازی و انضباطبخشی مالی؛ پیادهسازی سازوکارهای مشخص در پرداخت کمکهزینههای مصوب به گروههای نمایشی و کاهش زمان انتظار تسویهحسابها، برگزاری کارگاههای تخصصی کشوری؛ اعزام اساتید و مدرسان برجسته به استانها برای برگزاری دورههای کارگردانی، بازیگری، نمایشنامهنویسی و طراحی صحنه، حمایت از پژوهشها و تولیدات مکتوب نمایشی؛ چاپ نمایشنامههای برگزیده، متون پژوهشی و کتب تخصصی حوزههای مختلف تئاتر برای غنیسازی منابع نظری از دیگر برنامههای اداره کل هنرهای نمایشی طی دو سال اخیر بوده است که همچنان نیز ادامه دارد.
تولید و اجرای بیش از ۶ هزار اثر نمایشی طی یک سال
براساس آمار اداره کل هنرهای نمایشی، این اداره کل از مرداد ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۴، از برگزاری ۳۸ جشنواره ملی و بینالمللی شامل ۳۳ جشنواره تئاتر استانی و پنج جشنواره بینالمللی حمایت کرده است. در این بازه زمانی، ۶ هزار و ۴۹۱ اثر نمایشی تولید شده و به صحنه رفته است که این تعداد نمایش، ۶۲ هزار و ۸۰۴ نوبت اجرا داشتهاند و ۴میلیون و ۸۳۷ هزار و ۸ نفر به تماشای آنها نشستهاند.
در بخش چاپ، ۲ شماره مجله تخصصی نمایش، چهار شماره فصلنامه تئاتر و پنج جلد کتاب (نمایشنامه و موضوعات تخصصی تئاتر) توسط دفتر آموزش، پژوهش و انتشارات به چاپ رسیده است.
در راستای تبادل فرهنگی هنرمندان با سایر کشورها، ۲ گروه نمایشی برای اجرای نمایش و پنج هنرمند به صورت فردی به خارج از کشور اعزام شدند. همچنین ۲۴ گروه خارجی در جشنوارههای بینالمللی کشور حضور داشتهاند و بر این اساس اداره کل هنرهای نمایشی میزبان ۲۰۳ هنرمند از سایر کشورها بوده که در ایام برگزاری جشنوارهها تماشاگر اجرای آثار هنرمندان ایرانی بودهاند.
همچنین ۲۹۰ هنرمند با معرفی به صندوق حمایت از هنرمندان به منظور تمدید یا برخورداری از بیمه تامین اجتماعی مورد حمایت قرار گرفتهاند.
طی این مدت ۲۳۷ موسسه تک منظوره نیز توانستهاند با دریافت مجوز، فعالیت خود را آغاز کنند. ثبت و استقرار گروههای نمایشی نیز جزو خدماتی است که با هدف حمایت از گروههای نمایشی از سال ۱۳۹۱ تکمیل و راه اندازی شد. طی مدت مذکور در دولت چهاردهم، تعداد یکهزار و ۲۰۰ پروانه ثبت گروه به ثبت رسیده است و ۷۰۰ پروانه نیز بررسی شد.
مرور عملکرد سه ماهه اول سال ۱۴۰۵ اداره کل هنرهای نمایشی
علیرغم وقوع جنگ رمضان و تعطیلی سالنهای نمایش، اداره کل هنرهای نمایشی با آغاز سال ۱۴۰۵ و توقف جنگ تحمیلی برای بازگشت هنرمندان و راهاندازی سالنهای نمایشی برنامهریزیهای لازم را انجام داد که در این راستا مجموعه تئاتر شهر، تماشاخانه سنگلج، تالار هنر، تماشاخانه ایرانشهر و سایر سالنهای دولتی و خصوصی با نمایشهای مختلف آغاز به کار کردند.
در سهماهه اول سال ۱۴۰۵، طبق روال پیشین برنامههای معمول اداره کل هنرهای نمایشی با راهاندازی دبیرخانه بیست و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر عروسکی مبارک و انتخاب دبیران رویدادهای مهم تئاتر همچون نوزدهمین جشنواره بینالمللی تئاتر خیابانی مریوان و سی و یکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان، امضای تفاهمنامه با شورای شهر و شهرداری لاهیجان درباره برگزاری پانزدهمین جشنواره خیابانی تئاتر «شهروند» لاهیجان انجام شد.
همچنین برگزاری ۱۰ شب برنامه «خیمه هنر» در محوطه تئاتر شهر به صورت مشارکتی با سایر زیر مجموعههای معاونت امور هنری شامل اجرای تعزیه، پردهخوانی و نقالی در ایام محرم ادامه یافت. بازنگری در آییننامهها و دستورالعملهای مختلف برای تسهیل امور و تکریم ارباب رجوع در دستور کار این اداره کل قرار گرفته است.
رونق تئاتر در استانها
در سه ماهه نخست امسال ۹۰۷ نمایش در ۳۲ استان کشور و مناطق آزاد تولید و این ۹۰۷ نمایش در مجموع ۸هزار و ۸۱۹ نوبت اجرا شدند. این آثار میزبان یک میلیون و ۸۸ هزار و ۷۹۲ تماشاگر شامل ۸۶۷ هزار و ۱۷۸ نفر بزرگسال و ۲۲۱ هزار و ۶۱۴ نفر کودک و نوجوان بودند و ۱۲ هزار و ۴۲۷ هنرمند در ۴۴۴ شهر کشور در این تولیدات مشارکت داشتند. همچنین ۳ هزار و ۹۴۸ ساعت کارگاه آموزشی بازیگری، کارگردانی و نمایشنامهنویسی با حضور یکهزار و ۶۸۷ هنرآموز در استانها برگزار شد.
رونق تئاتر در شهر تهران
در سه ماهه اول سال ۱۴۰۵ تعداد پروانههای صادر شده از اول سال تا پایان خردادماه در شهر تهران ۱۳۲ عنوان بوده است. مجموعه تئاتر شهر با روی صحنه بردن ۱۰ عنوان نمایش و ۱۹۶ نوبت اجرا، میزبان ۱۰ هزار و ۵۶۱ تماشاگر بود و فروش گیشه این مجموعه به ۱۹ میلیارد و ۱۲۰ میلیون و ۹۴۰ هزار ریال رسید. تالار مشاهیر تئاتر شهر نیز میزبان ۱۹ رویداد فرهنگی از جمله پنج نوبت برنامه تخصصی مرتبط با تئاتر؛ «جمعههای تئاتر شهر»، دو نشست نقد و رونمایی کتاب و مراسم نکوداشت شهدای آتشنشان و امدادگران هلالاحمر بود.
تماشاخانه سنگلج با روی صحنه بردن سه نمایش، ۵ هزار و ۹۸۳ تماشاگر را میزبانی کرد و فروش گیشه آن به ۶ میلیارد و ۵۶ میلیون و ۳۶۷ ریال رسید؛ رویداد (ایرانیخوانی؛ آثار بهرام بیضایی) نیز با برگزاری هفت نشست نمایشنامهخوانی در کافه سنگلج با استقبال ۵۶۱ نفر همراه بود. تالار هنر نیز با اجرای چهار نمایش، ۵ هزار و ۶۰۶ تماشاگر را میزبانی کرد.
فعالیتهای بینالمللی
اداره کل هنرهای نمایشی در حوزه بینالملل نیز فعالیتهای خود را در سه ماهه نخست امسال پیگیری کرد؛ از جمله ترجمه و ارسال فراخوان چهار جشنواره بینالمللی در تونس، پرتغال و نروژ به رسانههای داخلی، بهروزرسانی فراخوان جشنواره بینالمللی عروسکی (مبارک)، تدارک برگزاری سه سخنرانی به زبان فرانسه و انگلیسی درباره تئاتر ایران و بهروزرسانی اطلاعات تئاتر ایران در سایت جهانی ITI.
نشر و کتاب
در حوزه پژوهش، آموزش و انتشارات نیز حمایت از انتشار شماره ۱۰۴ فصلنامه تئاتر انجام شد. ۲ عنوان کتاب برای نشر الکترونیک در فیدیبو و طاقچه آمادهسازی شد. انتشارات نمایش همچنین با عرضه ۳۱ عنوان کتاب در هفتمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، حضور فعال داشت.
این گزارش نشان میدهد اداره کل هنرهای نمایشی در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵، با وجود شرایط خاص ناشی از جنگ تحمیلی رمضان، با برنامهریزی برای بازگشت هنرمندان و از سرگیری فعالیت سالنهای نمایشی توانست رونق تولید و اجرای آثار نمایشی را در تهران و استانهای کشور حفظ کند.