به گزارش نبض وطن، بحث تغییر کاربری سینماها همزمان با اوجگیری بیماری کرونا و کاهش شدید مخاطب و استقبال نامناسب از فیلمهای روی پرده، از اردیبهشت ۱۴۰۱ مطرح و در خبری اعلام شد که صاحبان ۲۰ سینما شامل صحرا، پایتخت، پردیس کیان، ماندانا، ایران، عصر جدید، پارس، حافظ، میلاد و کارون در تهران و سینما دریا در آستارا، مهتاب در قزوین، عصر جدید در اراک، مصلینژاد در جهرم، کیهان در دورود، ساویز در کرج، گل سرخ در بندرانزلی، پرشین مهرشهر در کرج و طلوع در فومن برای پایان فعالیت خود تقاضای تغییر کاربری دادهاند.
اما متعاقب انتشار این خبر، قادر آشنا معاون توسعه فناوری و مطالعات سینمایی سازمان سینمایی وقت اعلام کرد: «فهرست منتشر شده به عنوان متقاضیان انحلال به هیچ وجه صحیح نیست و متقاضیان بالقوه انحلال، عمدتا سینماهای تعطیل و متروک هستند که اغلب بهدلیل مشکلات مربوط به انحصار وراثت و ابهام در مالکیت یا عدم دسترسی به همه شرکای ملک، تا کنون موفق به ثبت درخواست در سازمان سینمایی نشدهاند.»
وی همچنین گفت: «درخواستهای ارائه شده در سازمان سینمایی و سایر دستگاههای مسئول، بررسی و کارشناسی میشود. این درخواست در شورایی طرح و در صورت تطبیق تقاضا با نظر کارشناسان موضوع انحلال مورد موافقت قرار میگیرد و به منظور انجام سایر مراحل به مالک ابلاغ میشود.»
آشنا در عین حال تصریح کرد: «تا کنون این شورا فقط با انحلال و خاتمه فعالیت سه سینمای اروپا (واقع در خیابان جمهوری)، استیل (واقع در جوادیه) و عصر جدید (واقع در خیابان طالقانی) موافقت کرده که قبلا نیز در زمان تصویب پس از ابلاغ به مالکین اطلاع رسانی عمومی شده و خبر جدیدی نیست. هر سه سینمای مورد اشاره متعلق به بخش خصوصی بوده و شرایط مندرج در ضوابط مصوب را داشتهاند.»
البته بحث جدی تغییر کاربری سینماها به اواسط دهه ۹۰ شمسی باز میگردد.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی اسفند سال ۱۴۰۱ در گزارشی هشدارآمیز در مورد تشدید تغییر کاربری سالنهای سینما اعلام کرد، در حالی که ۸۴ درصد شهرهای کشور سالن سینما ندارند از سال ۹۶ تا کنون ۱۶ مالک سینما متقاضی تغییر کاربری سینمای خود شدهاند که برای هشت مورد مجوز صادر شده است.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در این گزارش تصریح کرد، اکنون در سطح کشور ۳۵۰ سینما با ۷۱۰ سالن نمایش (هر سالن یک پرده) فعال برای نمایش فیلم وجود دارد. با این حال از مجموع ۱۲۲۱ شهر در کشور، فقط ۱۹۳ شهر دارای سالن سینما هستند. به عبارتی حدود ۸۴ درصد از شهرهای کشور سالن نمایش فیلم ندارند. آمار سال ۱۳۹۹ (۲۰۲۰) نیز نشان میدهد در ایران برای هر ۱۲۷ هزار نفر یک سالن نمایش فیلم وجود دارد.
البته مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، چنین روندی را ناشی از شیوع کرونا دانست و اعلام کرد، همین عامل سبب شده است، مخاطبان سالنهای سینما در ایران از ۳.۲۶ میلیون نفر در سال ۱۳۹۸ به ۲.۷ میلیون نفر در سال ۱۴۰۰ کاهش یافت.
افزایش سالنهای سینمایی از جمله وعدههای دولتهای مختلف بوده که ذیل تصمیم اقدام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان سینمایی دنبال شده است.
محمد خزاعی رئیس سازمان سینمایی دولت سیزدهم مدعی بود که در برنامه جامع تا پایان سال ۱۴۰۴ باید یکهزار سالن در کشور افتتاح شود که با توجه به این برنامهریزی تاکنون ۲۳۴ سالن افتتاح شده است.
هرچند با تغییر ناگهانی دولت سیزدهم وعده تاسیس یکهزار سالن نیز به کما رفت، اما مسئولان سینمایی دولت چهاردهم نیز نشان دادند نسبت به موضوع افزایش سالنهای سینمایی بیتوجه نیستند.
رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی فروردین ۱۴۰۴ و در اولین جلسه کارگروه تخصصی شورای سینما گفت: زیبنده نظام ما نیست که پس از چهل و اندی سال هنوز در بخشهای مهمی از کشور حتی یک سالن سینما نداشته باشیم.
سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز سوم مرداد ۱۴۰۵ در آیین افتتاح سینما آزادگان مشگین شهر با اشاره به وضعیت زیرساختهای سینمایی کشور گفت: در سال ۱۳۹۰، فقط ۲۵۵ سالن سینما در کشور داشتیم و روند نزولی آن، زنگ هشدار مرگ سالنهای سینما را به صدا درآورده بود. اما با همت دولتهای یازدهم و دوازدهم و تداوم آن در دولت سیزدهم و چهاردهم، امروز شمار سالنها به ۸۵۵ سالن رسیده است. در همین دولت چهاردهم با وجود شرایط دشوار اقتصادی و جنگی تحمیلی، ۸۲ سالن جدید با ۱۶ هزار صندلی به زیرساختهای سینمایی افزوده شده است.
با در نظر فعالیت ۸۵۵ سالن سینمایی در کشور، مشخص میشود با توجه به جمعیت ۹۰ میلیونی ایران، به ازای هر ۱۰۵ هزار و ۲۶۳ نفر یک سالن سینمایی وجود دارد و با استاندار جهانی یعنی به ازای هر ۱۰ هزار نفر یک سالن فاصله بسیاری وجود دارد.
وضعیت تعداد سالنهای سینمایی در ایران هنگامی هولانگیزتر میشود که با سایر کشورها مقایسه شود. به عنوان نمونه در آمریکا بیش از ۴۰ هزار سالن وجود دارد و بر اساس جمعیت ۳۴۰ میلیونی، میتوان گفت، به ازای هر ۸۵۰۰ نفر یک سالن سینمایی در این کشور وجود دارد که ایدهآلترین آمار سالن سینمایی است.
وضعیت کنونی تعداد سالنهای سینمایی با آمار سال ۱۳۵۷ نیز قابل مقایسه نیست و نشان میدهد در آن سال وضعیت سالنهای سینمایی نسبت به جمعیت وقت بهتر بوده است.
حبیب ایلبیگی مدیرعامل موسسه سینماشهر فروردین ۱۴۰۴ و در اولین جلسه کارگروه تخصصی شورای سینما گفت: در سال ۱۳۵۷، ۴۲۰ سالن سینما با ۳۵۰ هزار صندلی برای جمعیت ۳۵ میلیونی در ایران فعال بوده که این رقم در آن دوره به استانداردهای جهانی نزدیک بوده است. در سال ۱۴۰۰، این رقم به ۳۰۲ سینما و ۸۰۲ سالن و ۱۴۵ هزار صندلی فعال در سراسر کشور رسید. اما در دهه ۸۰ بعضا شاهد تعطیلی و یا تغییر کاربری سینما بودهایم. پس از سال ۹۳ سینما به پخش دیجیتال تجهیز و مشکل تعداد کپی فیلمها و اکران اول و دوم نیز برطرف شد و عدالت را در حوزه اکران برقرار کرد و در نتیجه شاهد نمایش همزمان در سراسر کشور بودیم. با این حال همچنان ما در این زمینه وضعیت خوبی نداریم.
قطعا عوامل موثری از نبود بودجه کافی برای بازسازی و تجهیز و تاسیس سالنهای سینمایی تا تولید فیلمهای بیکیفیت و گرانی بلیط در کاربری سالنهای سینمایی نقش دارند، اما در روزگاری که سینما به عنوان «هنر – صنعت – سرگرمی» به مهمترین و اثرگذارترین رسانه و هنر معاصر بدل شده و نقش آن در هویتبخشی، فرهنگسازی و انتقال فرهنگی قابل چشمپوشی نیست، تغییر کاربری سالنهای سینمایی میتواند به یک فاجعه برای فرهنگ و هنر یک کشور تبدیل شود.