به گزارش نبض وطن، اکنون نه تنها تحریمها مانع خرید واکسن آنفلوآنزا شده، بلکه نمیتوان به تولید داخلی این نوع از واکسن هم اتکا کرد؛ پیش از این در گزارشی با عنوان «واکسن آنفلوآنزا پشت سد تحریم» به دلایل عدم تامین این نوع واکسن در سال جاری پرداختیم؛ هرچند واکسن آنفلوآنزا فقط از بروز شرایط حاد بیماری پیشگیری میکند و به معنی عدم ابتلا نیست اما برخی بیماران، سالمندان و مادران باردار از جمله گروههای هدفی هستند که هر سال معاونت بهداشت وزارت بهداشت توصیه میکند واکسن را تزریق کنند و البته این واکسن به صورت رایگان به این افراد در شبکه بهداشت تزریق میشد.
نتیجه تحریم خارجی و بیمهری داخلی
وضعیت امروز واکسن آنفلوآنزا، یک تصادف یا غافلگیری نیست؛ نتیجه یک «قیچی دولبه» است: یک لبه آن، تحریمهای ظالمانه و محاصره اخیر اقتصادی است که شریان واردات دارویی و ارزی ما را محدود کرده و لبه دوم، تیغ بیمهری در سالهای اخیر است که تولیدکننده و فناور بومی را دقیقا در همین شرایط سخت تحت فشار گذاشت.
«کیانوش جهانپور» پزشک و کارشناس سلامت و رسانه در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا در این زمینه گفت: ما در یک دام ژئوپلیتیک و سیاستی گرفتار شدهایم. از یک طرف دشمن خارجی با بستن کانالهای بانکی، حمل و نقل دریایی، پروازهای مستقیم حمل زنجیره سرد و تحریمهای پیدا و پنهان، مسیر واردات واکسنهای معتبر اروپایی را به شکلهای مختلف بسته یا به شدت ناامن و پرهزینه کرده است؛ از طرف دیگر، خطوط تولیدی را که با میلیاردها تومان سرمایهگذاری و نبوغ دانشمندان ایرانی راه افتاده بود، به شکلهای مختلف و با ضد تبلیغ و کارشکنی و بیتفاوتی یا قیمتگذاری دستوری، بدعهدی در خرید و بوروکراسی فرساینده، متوقف شدهاند. نتیجه این است که فعلا در مورد خاص آنفلوآنزا، نه واکسن خارجی به میزان کافی در دسترس است و نه واکسن ایرانی در خط تولید باقی مانده است.
چرا از ظرفیتهای تولید داخلی استفاده نشد؟
در دوران کرونا هزینههای زیادی صرف زیرساخت، کلینرومها و پلتفرمهای واکسنسازی شد؛ از طرفی وعده داده شد که ایران قطب واکسنسازی منطقه میشود، اما چرا این اتفاق رخ نداد و چرا این ظرفیتها در سالهای بعد مورد استفاده قرار نگرفت؟
جهانپور در این زمینه اظهار کرد: در اوج کرونا، دانشمندان و فناوران ما شبانهروز جنگیدند، سرمایهگذاران ریسک کردند و خطوط پیشرفتهای از پلتفرمهای غیرفعال، وکتورهای ویروسی و پروتئینهای نوترکیب شکل گرفت، اما برخی سیاستگذاران تصور کردند کارخانه بیوتکنولوژی مثل کارگاه تراشکاری است که وقتی کرونا تمام شد، کلیدش را بزنی و خاموشش کنی تا روزی که دوباره نیاز شد. در حالیکه زیستمهندسی یک فرآیند «زنده» است. بیوراکتورها و سلولهای تراریخته باید مدام در مدار تولید باشند؛ تکنسینها و متتخصصان و کنترل کیفیت باید دستمزد و انگیزه داشته باشند تا حفظ شوند.
وی ادامه داد: دولتها باید با راهبرد مشخص و حمایت آن خطوط را به سرعت به «پلتفرمهای چندمحصولی» تبدیل میکردند تا واکسنهای تقویم ملی سلامت و واکسنهای فصلی مثل آنفلوآنزا و … را تولید کنند، اما به جای این نگاه استراتژیک، خطوط تولید رها شدند. حتی بعضی نیروهای کلیدی مهاجرت کردند و یک فرصتسوزی تاریخی اتفاق افتاد.
وقتی واکسن نوترکیب ایرانی آنفلوآنزا هم به نتیجه نرسید
در سالهای گذشته، عرضه واکسن نوترکیب فلوگارد به عنوان یک دستاورد علمی مطرح شد اما این پروژه موفق که میتوانست سپر ما در برابر تحریم باشد هم به بنبست رسید و اکنون خبری از این نوع واکسن هم نیست.
جهانپور در این زمینه اظهار کرد: این واکسن هم ساخته و کارآزمایی شد و ظرفیت پوشش بخش عمدهای از نیاز کشور را میتوانست داشته باشد اما باید توجه کرد که واکسن فصلی مثل آنفلوآنزا یک کالای حساس با ریسک انقضای بالا است. کل دوره مصرف آن شاید ۸ تا ۱۰ هفته در پاییز است. اگر دولت پشت تولیدکننده نباشد، سرمایهگذار نابود میشود. دولت باید با قرارداد پیشخرید تضمینی چندساله خیال فناوران و تولیدکنندگان را از تولید چند میلیون دُز راحت کند.
پزشک و کارشناس سلامت و رسانه افزود: در این میان نگاههای بسیط به قیمت گذاری و قیمت دستوری و سرکوبشده که حتی شاید هزینه استهلاک فیلترها و رزینهای کروماتوگرافی ارزی را هم پوشش ندهد هم وجود دارد. خرید تضمینی که غالبا نداریم، یک ریال پیشپرداخت هم داده نمیشود و وقتی دُزهایی از واکسن به دلیل کندی توزیع دولتی یا هر علتی در انبارها از بین میرود، حتی یک ریال خسارت داده نمیشود.
تحریم جنایت علیه سلامت مردم است
نکته دیگر، موضوع تحریم است. تحریمی که نه تنها اجازه نقل و انتقال پول را نمیدهد، بلکه سد محکم نقل و انتقال دارو و واکسن خریداری شده به داخل کشور را هم هر روز بلندتر میکند.
جهانپور در این زمینه گفت: تحریمها یک جنایت آشکار علیه سلامت مردم ما هستند و نباید حتی یک لحظه، سنگینی بار تحریم و خباثت آن را نادیده گرفت. محاصره دریایی و اقتصادی هم با خلاقیت مضاعف به آن افزوده شده است. واردات واکسن خارجی به دلیل مسدود بودن سوئیفت و ترس شرکتهای چندملیتی و محدودیت های لجستیک بسیار سخت شده و حتی تهیه مواد اولیه بیوراکتورها هم پرهزینه است، اما وقتی میدانستیم در تحریم هستیم و حتی ممکن است شرایطی سختتر قرار بگیریم، چرا از تولید داخلی واکسن حمایت نکردیم.
مردم از واکسن داخلی حمایت نکردند
بخش دیگری از ماجرا به عدم استقبال جامعه از واکسنهای ایرانی آنفلوآنزا بر میگردد؛ موضوعی که گفته میشود یکی از دلایل اصلی عدم تولید و عرضه توسط تولیدکنندگان داخلی است.
«اکبر عبداللهی اصل» مدیرکل دارو سازمان غذا و دارو روز شنبه ۱۴ شهریور درباره وضعیت واکسن تولید داخل اظهار کرد: واکسن آنفلوآنزای تولید داخل طی سه سال گذشته تولید و عرضه شد، اما تفاوت استقبال مردم از واکسنهای وارداتی و داخلی موجب شد بخشی از تولید داخلی با عدم استقبال کافی مواجه و در نهایت منجر به انقضا و تحمیل خسارات قابل توجه به تولیدکننده شود؛ موضوعی که در سال جاری به توقف تولید داخلی انجامیده است.
وی ادامه داد: این تجربه نشان میدهد وابستگی ترجیحی بازار به برندهای خارجی در شرایط اختلال در تجارت بینالمللی میتواند کشور را همزمان با دو چالش مواجه کند؛ از یک سو محدودیت در دسترسی به منابع خارجی و از سوی دیگر از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید داخلی.
مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو در عین حال گفت که تامین واکسن آنفلوآنزا برای معاونتهای بهداشت و داروخانهها با وجود تاخیر تولیدکنندگان خارجی، افزایش قیمت و مشکلات نقلوانتقال مالی و حملونقل، در حال پیگیری است و واکسن معاونتهای بهداشت از اواخر شهریور و اوایل مهر در دسترس قرار خواهد گرفت.
حمایت کردیم، خودشان تولید نکردند
از طرفی تولیدکنندگان داخلی اعتقاد دارند که دولت در سالهای پس از کرونا، از تولید داخلی واکسن آنفلوآنزا حمایت نکرده است؛ حمایتی که به نظر میرسد چیزی فراتر از حمایت مالی و حتی انتظار برای ممانعت از واردات واکسن خارجی است. ولی سازمان غذا و دارو چنین اعتقادی ندارد.
«محمد هاشمی» سخنگوی سازمان غذا و دارو در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا در این زمینه گفت: در سالهای گذشته شرکتهای فعال در حوزه ساخت واکسن از حمایتهای مختلفی برخوردار شدند که این حمایتها با هدف توسعه توانمندیهای داخلی و ایجاد ظرفیت پاسخگویی به نیاز کشور در شرایط تحریم، محدودیتهای تامین و مشکلات انتقال ارز انجام شده است. با این حال، حمایت از تولید داخلی یک رابطه یکطرفه و بدون تعهد متقابل نیست.
وی افزود: استمرار حمایت از تولید داخلی زمانی امکانپذیر است که در کنار توانمندی علمی و فنی، مدل اقتصادی تولید نیز از پایداری لازم برخوردار باشد. تولیدکنندهای که برای توسعه یک محصول مهم از منابع، تسهیلات و ظرفیتهای عمومی استفاده کرده است، در برابر جامعه و نظام سلامت نیز مسئولیت دارد و باید بتواند در شرایط دشوار، بخشی از نیاز کشور را تامین کند.
سخنگوی سازمان غذا و دارو اظهار کرد: سازمان غذا و دارو متعهد به حمایت از تولید داخلی است و فلسفه این حمایت نیز ایجاد ظرفیتهایی است که در زمان محدودیتهای تامین خارجی، امکان دسترسی پایدار مردم به محصولات مورد نیاز را فراهم کند.
هاشمی ادامه داد: در مورد واکسن آنفلوآنزا، اقتصاد تولید تحت تاثیر مجموعهای از عوامل قرار دارد؛ از جمله هزینههای تولید، قیمت محصول، حجم تقاضا، شرایط خرید و پرداخت مطالبات و همچنین ماهیت فصلی این واکسن. با توجه به اینکه واکسن آنفلوآنزا محصولی زمانمند است و عمده مصرف آن در یک بازه مشخص از سال انجام میشود، پیشبینی دقیق بازار و امکان فروش محصول، اهمیت ویژهای در تصمیم تولیدکننده دارد.
وی افزود: میزان استقبال بازار از واکسن داخلی نیز یکی از عواملی است که میتواند بر اقتصاد تولید اثرگذار باشد. بنابراین بررسی علت استمرار یا توقف تولید این محصول، نیازمند در نظر گرفتن مجموعه این عوامل و بررسی دادههای واقعی تولید و بازار است و نمیتوان آن را فقط به یک عامل نسبت داد.
سخنگوی سازمان غذا و دارو اظهار کرد: هدف سازمان، حفظ ظرفیت تولید داخلی در کنار تضمین دسترسی مردم به واکسن باکیفیت و تامین پایدار آن است و تصمیمگیری در این زمینه باید بر اساس دادههای واقعی، شرایط بازار و ملاحظات سلامت عمومی انجام شود.
راهکار چیست؟
وی درباره راهکار این مشکل بیان کرد: راهکار اول، تغییر نگاه و رویکرد به ظرفیتها و توان داخلی است. دوم اینکه تغییر ریل نظام خرید دولتی به قراردادهای پیشخرید تضمینی مثلا ۵ ساله با تولیدکنندگان داخلی تا ریسک سرمایهگذاری کمتر شود. سومین راهکار، تاسیس صندوق بیمه ریسک انقضای واکسن برای جبران زیان احتمالی دُزهای مصرفنشده است.
جهانپور گفت: چهارمین راهکار، بازمهندسی فوری خطوط واکسن کرونای تعطیلشده و تجمیع آنها در قالب کنسرسیومهای چندمنظوره ملی برای تولید واکسنهای استراتژیک است. باید توجه داشت که امنیت زیستی، بذری است که اگر در روزهای آرامش به آن مهربانی نکرده و با تصمیمهای درست، آبیاریاش نکنیم، در روزهای طوفان و بیماری، هیچ پناهی برای سلامت ملت باقی نخواهد گذاشت.