به گزاش نبض وطن، نباید به رپ فقط به عنوان یک پدیده سرگرمکننده نگاه کرد گاهی یک رپر رنج و درد درونش را که احتمالاً بیشتر هم نسلهایش آن را تجربه کردهاند فریاد میزند و این یک دفترچه خاطرات جمعی و تریبونی برای طرح دغدغههایی است که در رسانههای جریان اصلی کمتر بازتاب مییابند.
نقطه قوت اصلی رپ فارسی در تعهد نسبی آن به رئالیسم نهفته است. برخلاف بسیاری از قالبهای موسیقایی، رپرها به طور معمول مستقیماً به شرح تجربیات فردی، اجتماعی و اقتصادی میپردازند. این امر باعث میشود که شعر رپ با وجود سرعت و ضرب اهنگ تند، در عین حال حاوی لایههای معنایی قوی باشد. یکی از پیچیدهترین جنبههای این سبک، نحوه استفاده از ادبیات زنده و محاوره است.
هنرمندان با مهارت، آرایههای ادبی کلاسیک (مانند استعاره، کنایه، جناس و …) را در تار و پود زبان روزمره میبافند. این ترکیب، به شعر رپ قدرت دوگانهای میبخشد: از یک سو دسترسی سریع و همزادپنداری آسان با مخاطب جوان ایجاد میکند و از سوی دیگر، عمق تحلیلی را حفظ میکند که این اثر را از سطحینگری دور میسازد.
برخلاف تصور رایج، بسیاری از رپرهای موفق از پشتوانه قوی در دانش واژگانی و بلاغی برخوردارند و از قافیههای چندلایه (چندواجی) برای تقویت ساختار موسیقایی کلام استفاده می کنند. انفجار رپ فارسی همزمان با اوجگیری شبکههای اجتماعی بوده است. ریتمهای سریع و انرژی بالا، کاملاً با ماهیت پلتفرمهای دیجیتال و نیاز به محتوای سریعالهضم همخوانی دارد.
یوتیوب، اینستاگرام و تلگرام به عنوان ابزارهای اصلی انتشار، این موسیقی را از محدودیتهای مرسوم خارج ساختند. این بستر دیجیتال، امکان دسترسی بدون فیلتر را برای هنرمندان فراهم کرد اما همزمان، دروازهای برای ورود خوانندگان نوظهور و گاهی فاقد عمق محتوایی نیز شد. در عین حال استعدادهای جدیدی را میتوان دید که با صدا و نگاه منحصر به فرد خود، مرزهای این ژانر را جابجا میکنند.
رپ فارسی به طور فزایندهای به ابزاری برای آگاهیبخشی اجتماعی تبدیل شده است. هنرمندان این سبک جسارت طرح مسائلی مانند فساد اقتصادی، چالشهای آموزشی و مشکلات هویتی را دارند. نسل زد که میراثدار این دغدغهها هستند رپ را به عنوان یک صدای معتبر برای بازتاب وضعیت خود میپذیرد.
با این حال، نگاه به این پدیده باید دوگانه باشد. در حالی که عدهای از مخاطبان و هنرمندان با درک عمیق از ساختارهای اجتماعی و ادبی به این هنر میپردازند و تحلیلی قوی ارائه میدهند، گروه دیگری نیز صرفاً به دنبال کسب شهرت و دیده شدن هستند که این امر میتواند منجر به تولید آثار سطحی و خدشهدار شدن اعتبار کلی این سبک شود. رپ فارسی، اکنون بیش از هر زمان دیگری یک پدیده چندلایه است؛ جایی که ادبیات محاوره، اعتراض اجتماعی و فناوری دیجیتال در هم تنیدهاند.
این سبک توانسته است در مدت زمانی کوتاه، خود را به عنوان یک پدیده فرهنگی جدی تثبیت کند. صدایی که از دل نسلی برخواسته که طی سالهای پیشرو گرداننده جامعه خواهند بود پس باید به جای نادیده گرفته شدن آن را مورد تفکر و تأمل قرار داد.
برای درک کامل تأثیر این موسیقی بر روان جمعی نسل جوان، باید فراتر از ضربآهنگ آن نگریست و به قدرت کلام و صداقتی که در زیر این ریتمها پنهان است، گوش سپرد. رپ فارسی، فریادی است که در پس زمزمههای روزمره جامعه ایران شکل گرفته و شایسته تحلیل عمیقتر به عنوان یک جریان هنری زنده و پویاست.
*دکتری ادبیات فارسی