به گزارش نبض وطن، خشک شدن بستر زاینده رود، تالاب گاوخونی و تبدیل اراضی کشاورزی به زمینهای بایر، از اصلیترین چالشهای کانونهای گرد و غبار در استان اصفهان است. این موضوع به چالشی فراتر از مرزهای این استان تبدیل شده و به گفته مسوولان مدیریت بحران اصفهان و تداوم خشکسالیها نه تنها کانونهای گرد و غبار فعلی را فعالتر کرده، بلکه موجب شکلگیری کانونهای جدید در شرق استان شده است.
در همین راستا، تلاقی کانونهای گرد و غبار بین استانهای قم، سمنان، یزد و حتی خراسان جنوبی نیز باعث شده تا پدیده ریزگردها در اصفهان نمود بیشتری پیدا کند. در حالی که به گفته کارشناسان محیط زیست در دهه ۸۰ پدیده گرد و غبار به شدت در استان خوزستان احساس میشد، اکنون با وجود تداوم خشکی زاینده رود و گاوخونی و رها شدگی اراضی کشاورزی دامنه این بحران به مرکز ایران نیز کشیده شده است. آنها تنها راهکار مهار این پدیده را تامین حقابه تالاب گاوخونی و جریان زاینده رود میدانند.
از سوی دیگر، افزایش وسعت کانونهای گرد و غبار در اصفهان در حالی است که اعتبارات موجود پاسخگوی رفع یا تعدیل این بحران نیست. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان روز گذشته در نشست تخصصی مدیریت کانونهای گرد و غبار که با حضور مسوولان ملی و استانی برگزار شد، تصریح کرد که اعتبارات تخصیص یافته در سال گذشته، تنها بخش محدودی از نیازهای اجرایی را پوشش داده است.
به گفته محمد علی کاظمی منابع پایداری برای دستیابی به اهداف برنامه هفتم توسعه در راستای کاهش سالانه کانونهای بحرانی وجود ندارد.
در شرایطی که چالشهای زیست محیطی اصفهان به واسطه گسترش کانونهای ریزگرد ابعاد نگرانکنندهای یافته است، احمد لاهیجان زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست کشور، از تدوین طرح جامع احیای زاینده رود و تالاب گاوخونی و پیگیری آن در ستاد ملی تالابها خبر داده و گفته است که احیای این تالاب در اولویت طرحهای بینالمللی سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته و بخشی از اقدامات اجرایی با حمایت و کمک مالی دولت ژاپن انجام خواهد شد.
حال باید دید با وجود وعدههای مکرر در سالهای اخیر مبنی بر تدوین طرحهای جامع برای احیای زاینده رود و گاوخونی، آیا دستگاههای متولی قادر خواهند بود با تکیه بر این کمکهای بینالمللی بحران افسارگسیخته ریزگردها را کنترل کنند یا خیر؟ این در حالی است که تالاب گاوخونی به دلیل انباشت سالها پسابهای کشاورزی در پاییندست، به کانونی خطرناک بدل شده که گرد و غبار آن علاوه بر ذرات معلق، ممکن است آلوده به فلزات سنگین و سموم مختلف باشد که مهار آن نیازمند عزمی فراتر از اقدامات مقطعی و در ابعاد یک اَبَر بحران است.
محیط زیست از تجربیات علمی و مادی در احیا زاینده رود و گاوخونی استقبال میکند
معاون محیط زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان با اشاره به گسترش کانونهای گرد و غبار، اظهار داشت: بر اساس برآوردها، پایشها و ارزیابیهای انجام شده، میزان عرصه بیابانی و کانونهای بحرانی غبارخیز در استان اصفهان طی یک بازه زمانی ۷ تا ۱۰ ساله، از یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار به حداقل یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار افزایش یافته است.
حسین اکبری عوامل این پدیده را ترکیبی از عوامل طبیعی مانند تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای پیدرپی و عوامل انسانی دانست.
وی با اشاره به وضعیت تالاب گاوخونی تصریح کرد: این تالاب طی سه دهه گذشته با چالش جدی عدم دریافت حقابه مواجه بوده است. اگرچه مقادیر اندکی از رسوب، رطوبت یا پسابهای کشاورزی و فاضلابی (در حد ۱ تا ۲ درصد) به بخشهایی از تالاب رسیده اما تحلیل تصاویر ماهوارهای و پایشهای میدانی نشان میدهد که پهنه کلی تالاب در وضعیت خشکی قرار دارد.
اکبری همچنین در مورد وضعیت رودخانه زاینده رود افزود: کاهش ذخایر آبی و چالشهای موجود در توزیع و مدیریت آب، باعث شده است که ما حتی جریان پایدار حداقلی در زاینده رود نداشته باشیم که این موضوع مستقیماً منجر به افزایش کانونهای غبارخیز در پیرامون کلانشهر اصفهان شده است.
معاون محیط زیست طبیعی اصفهان در خصوص راهکارهای مقابله با این بحران اظهار داشت: در راستای مدیریت پدیده گرد و غبار و حفاظت از تالابها، ۲ کارگروه تخصصی با تکالیف مشخص برای دستگاههای اجرایی تشکیل شده است. هدف از این کارگروهها، انجام اقدامات عملی، مکان محور و زمان محور برای جلوگیری از افزایش کانونهای فعلی و بهبود وضعیت کانونهای بحرانی از طریق هم افزایی میان بخشی است.
وی تأکید کرد که در این مسیر، مشارکت صنایع، دستگاههای اجرایی، جوامع مدنی و صنفهای کشاورزی برای برداشتن گامهای مؤثر، بسیار حیاتی است.
اکبری همچنین اشاره کرد که محیط زیست از تمامی ظرفیتهای علمی و تجربی در سطوح استانی، ملی و بینالمللی برای چارهجویی در تنش آبی و احیای تالاب گاوخونی استفاده خواهد کرد.
معاون محیط زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان در پاسخ به پرسش در خصوص تدوین طرح جامع احیای زاینده رود و همکاریهای بینالمللی از جمله توسط دولت ژاپن، ضمن تأکید بر اینکه محیط زیست از تجربیات علمی و مادی در این زمینه استقبال میکند، خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی، نوعی اجماع و هم افزایی برای تضمین پایداری جریان زاینده رود و احیای تالاب گاوخونی شکل گرفته و این موضوع از اولویتهای اصلی استان است.
وی با اشاره به تشکیل کارگروه احیای تالابها با عنایت ویژه مدیریت استان و تأکید معاونت محیط زیست دریایی و تالابها، ۲ اولویت عملیاتی را مشخص کرد؛ یکی تثبیت جایگاه حقابههای زیست محیطی و درج آن در جداول منابع و مصارف سالیانه سد زاینده رود مطابق با میزان بارشها و ذخایر موجود و دیگری تأمین بخشی از حقابه تالاب در سال ۱۴۰۵.
اکبری با اشاره به وضعیت مطلوبتر ذخایر سد نسبت به سال گذشته، اظهار داشت: هدف ما این نیست که تمام ۱۷۶ میلیون متر مکعب حقابه بهطور یکجا تأمین شود؛ بلکه با در نظر گرفتن واقعیتهای موجود و چالشهای موجود، دنبال میکنیم که در سال ۱۴۰۵ بتوانیم بخشی از حقابه زیست محیطی تالاب گاوخونی را با رهاسازی آب از سد تأمین کنیم.
اصفهان نیازمند تخصیص اعتبارات ویژه برای مقابله با ریزگردهاست
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به گسترش کانونهای بحرانی گرد و غبار در استان تأکید کرد که احیای جریان دائمی زاینده رود و تالاب گاوخونی، تنها راهکار بلندمدت برای توقف خیزش گرد و غبار است.
منصور شیشه فروش با اشاره به برگزاری جلسه تخصصی کارگروه مقابله با گرد و غبار در روز گذشته و حضور مسوولان ستاد ملی مقابله با ریزگردها و معاونت تالابهای سازمان محیط زیست، به بررسی وضعیت فعلی و اقدامات صورت گرفته پرداخت.
وی با ارائه آماری از وضعیت عرصهها اظهار داشت: در حال حاضر، حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از اصفهان را کانونهای بحرانی فرسایش بادی و گرد و غبار تشکیل میدهند که این مساحت در ۱۴ شهرستان پراکنده شده است. همچنین حدود ۲ میلیون هکتار از اراضی استان در شرایط کویری قرار دارند.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده در سالهای اخیر افزود: در راستای مدیریت این عرصهها، طی سالیان گذشته حدود ۳۱۱ هزار هکتار جنگلکاری، ۳۰ هزار هکتار مالچپاشی و ۱۳ هزار هکتار مدیریت روانآب و بذرکاری انجام شده است. همچنین مطالعات طرح جامع گرد و غبار بر روی ۱.۱ میلیون هکتار از عرصهها صورت گرفته و تاکنون ۶۰۶ کیلومتر از آن اجرایی شده است. در سال جاری نیز تا این لحظه، ۱۲۰ هکتار نهالکاری در عرصههای بیابانی، ۲۵۰ هکتار در کانونهای بحرانی دشت سجزی و ۲۰۰ هکتار نیز در زمینه مدیریت ریزگردها انجام یافته است.
مدیرکل مدیریت بحران اصفهان با تأکید بر ضرورت تخصیص بودجههای متناسب با گستردگی کانونهای گرد و غبار در استان، خواستار توجه ویژه سازمان منابع طبیعی، سازمان محیط زیست و ستاد ملی مقابله با ریزگردها به اصفهان شد.
وی تصریح کرد: کانونهای گرد و غبار استان ما، از جمله مناطق شمال و شرق (اردستان) و بیابانهای کاشان، ماهیتی مرزی دارند و با وزش تندباد از استانهای همجوار نظیر سمنان، قم، یزد و خراسان جنوبی، به سمت مرکز حرکت کرده و نفوذ میکنند.
شیشه فروش همچنین به نقش کلیدی مدیریت آب اشاره کرد و گفت: باز و بسته شدن مستمر جریان زاینده رود و خشک شدن بستر رودخانه در مقاطع مختلف، باعث رها شدن اراضی کشاورزی و تبدیل شدن آنها به کانونهای جدید گرد و غبار شده و تالاب گاوخونی نیز که بیش از ۲ دهه از جریان آب بیبهره بوده، خود به یک کانون بزرگ گرد و غبار تبدیل شده است.
وی در ادامه، نقش وزارت نیرو را در تأمین حقابههای قانونی تالابها ضروری دانست و افزود: مقرر شده است که روز چهارشنبه همین هفته جلسهای با عنوان «کارگروه ملی احیای زاینده رود و تالاب گاوخونی» در اصفهان برگزار شود تا راهکارهای اجرایی برای تأمین حقابههای قانونی تالاب گاوخونی مشخص گردد. در این راستا، وزارت نیرو باید متعهد به تأمین حقابههای قانونی و بهبود وضعیت محیطی رودخانه باشد و سازمان منابع طبیعی نیز باید اعتبارات لازم را برای اجرای طرحهای بیابانزدایی در عرصههای شناسایی شده دریافت کند.
شیشه فروش با اشاره به اهمیت تالاب گاوخونی به عنوان یک تالاب بینالمللی و ثبت شده در فهرست جهانی، تأکید کرد: احیای این تالاب نه تنها با کنترل کانونهای گرد و غبار و فرونشست همسو است، بلکه معیشت و اقتصاد مردم شهر تالابی ورزنه و مناطق پیرامون را نیز احیا میکند. ما امیدواریم از تمامی ظرفیتها و منابع، از جمله تجربیات و حمایتهای بینالمللی از جمله کشور ژاپن برای اجرای این طرحهای حیاتی استفاده شود.